कर्जमुक्तीची तिसरी यादी: ३.५१ लाख शेतकऱ्यांची नावे, नांदेड-बीड आघाडीवर; यादीत नाव कसे शोधायचे आणि पुढे काय करायचे

शासनाच्या पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजना २०२६ मध्ये आणखी ३ लाख ५१ हजार १९२ शेतकरी पात्र ठरले आहेत. सहकार विभागाने ही तिसरी यादी सोमवार, १२ ऑक्टोबरला जाहीर केली. यादीत नाव आले म्हणजे कर्जखाते लगेच कोरे होत नाही. आधी आधार प्रमाणीकरणाची पायरी पूर्ण करावी लागते आणि त्यानंतरच कर्जमुक्तीची रक्कम संबंधित कर्जखात्यावर टाकली जाते, असे सहकार मंत्री बाबासाहेब पाटील यांनी सांगितले आहे.

या यादीत मराठवाड्याचा वाटा सर्वात मोठा आहे. एकट्या छत्रपती संभाजीनगर विभागातील २ लाख ६ हजार ४५० शेतकरी यात आहेत, म्हणजे एकूण यादीच्या सुमारे ५९ टक्के. दैनिक पुढारीने प्रसिद्ध केलेल्या जिल्हानिहाय आकड्यांनुसार नांदेड (५१,७२५), बीड (४७,८२७) आणि परभणी (२९,५९४) हे जिल्हे आघाडीवर आहेत. ॲग्रोवननेही नांदेडचा आकडा ५१,७२५ दिला आहे; बीडसाठी मात्र त्यांच्या बातमीत सुमारे ४५ हजार असा गोल आकडा आहे.

तिसरी यादी विभागवार

• छत्रपती संभाजीनगर विभाग: २,०६,४५०
• अमरावती विभाग: ८५,०७६
• नागपूर विभाग: ३०,७३८
• नाशिक विभाग: १४,२४४
• पुणे विभाग: ११,९२८
• कोकण विभाग: २,७५६

तुमचे नाव यादीत आहे का, हे कसे तपासाल

• पायरी १: आपले पीककर्ज ज्या बँक शाखेत आहे तिथे, गावातील विकास संस्थेत (सोसायटी) किंवा ग्रामपंचायत कार्यालयात लावलेली जिल्हानिहाय यादी पाहा. सहकार विभागाने या तीन ठिकाणी याद्या लावल्याचे सांगितले आहे.
• पायरी २: वर्धा जिल्हा प्रशासनाने तहसील कार्यालये आणि सहायक निबंधक कार्यालयांतही याद्या लावल्या असून तलाठ्यांकडेही त्या दिल्या जात आहेत. तिथे पात्र शेतकऱ्यांना मोबाईलवर संदेशही गेले आहेत. आपल्या जिल्ह्यात अशी सोय आहे का, हे तहसील किंवा बँकेत विचारा.
• पायरी ३: यादीत आपले नाव सापडले तर त्यासमोरचा विशिष्ट क्रमांक लिहून घ्या. प्रमाणीकरणाच्या वेळी हा क्रमांक लागतो.
• पायरी ४: यादीत दाखवलेली थकबाकी ३१ मार्च २०२६ या तारखेची आहे. आपल्या बँक पासबुक किंवा कर्ज उताऱ्याशी ती जुळते का, हे आधी पाहून घ्या.
• पायरी ५: आधार कार्ड घेऊन जवळच्या आपले सरकार सेवा केंद्रात जा. वर्धा प्रशासनाच्या सूचनेनुसार आधारसोबत ॲग्रिस्टॅक शेतकरी क्रमांकही न्यावा आणि सीएससी केंद्र किंवा संबंधित बँक शाखेतही हे काम होऊ शकते.
• पायरी ६: केंद्रावर विशिष्ट क्रमांक टाकल्यानंतर आधार, बँक खाते आणि कर्जाची रक्कम तुम्हाला मान्य आहे की नाही, हे नोंदवता येते. रक्कम चुकीची वाटत असेल तर ‘अमान्य’ नोंदवा.
• पायरी ७: प्रमाणीकरण झाल्यावरच माफीची रक्कम कर्जखात्यात जमा होते. तिसऱ्या यादीसाठी पैसे जमा होण्याची निश्चित तारीख शासनाने अद्याप जाहीर केलेली नाही.

नाव नसेल किंवा अडचण आली तर

• याद्या एकामागून एक येत आहेत. योजनेच्या पोर्टलवर बँकांकडून ३१.१७ लाख थकबाकीदार खात्यांचा तपशील आला आहे, तर आतापर्यंतच्या तीन याद्यांत २४.६७ लाख नावे आली आहेत. पुढील याद्याही टप्प्याटप्प्याने येणार असल्याने नाव नसल्यास घाबरू नये, असे नांदेड जिल्हा प्रशासनाने म्हटले आहे.
• शंका असल्यास आधी आपल्या बँकेत चौकशी करा. समाधान न झाल्यास तहसीलदारांच्या अध्यक्षतेखालील तालुकास्तरीय तक्रार समितीकडे लेखी अर्ज द्या, किंवा तालुक्याच्या सहायक निबंधक (सहकारी संस्था) कार्यालयात तक्रार नोंदवा.
• नांदेड जिल्ह्यासाठी जिल्हा उपनिबंधक कार्यालयात स्वतंत्र तक्रार कक्ष आहे. त्याचा संपर्क क्रमांक ९२८४३५०७३१ असा आहे.
• शेतकऱ्याचा मृत्यू झाला असेल, शेतकरी वयोवृद्ध असेल किंवा बोटांचे ठसे यंत्रावर उमटत नसतील, अशा प्रकरणांसाठी सहकार विभागाने १९ ऑगस्ट २०२६ रोजी स्वतंत्र कार्यपद्धती (एसओपी) जारी केली आहे. मयत शेतकऱ्याच्या बाबतीत नातेवाइकांनी केंद्रावर आधार ‘अमान्य’ नोंदवावे आणि बँकेत मृत्यूचा दाखला देऊन वारसाची नोंद करावी, असे वर्धा प्रशासनाने सांगितले आहे.

कोणत्या कर्जाला माफी मिळते

• १ एप्रिल २०१९ ते ३१ मार्च २०२५ या काळात उचललेले पीककर्ज, तसेच या काळात पुनर्गठित किंवा फेरपुनर्गठित झालेले कर्ज.
• हे कर्ज ३० सप्टेंबर २०२५ रोजी थकीत असावे आणि ३१ मार्च २०२६ पर्यंत फेडलेले नसावे.
• माफी जास्तीत जास्त २ लाख रुपयांपर्यंत. रक्कम ३१ मार्च २०२६ च्या थकबाकीवर ठरते; १ एप्रिल २०२६ पासून लागलेले व्याज व इतर खर्चही माफ होणार आहेत.
• लाभ कुटुंबाला नव्हे तर प्रत्येक पात्र शेतकऱ्याला वैयक्तिक स्वरूपात दिला जातो; जमीनधारणेनुसार (अल्प, अत्यल्प, बहुभूधारक) भेद केला जात नाही.
• राष्ट्रीयीकृत आणि व्यापारी बँकांचे कर्ज असलेल्या काही शेतकऱ्यांची थकबाकी २ लाखांच्या वर गेली असली, तरी ‘हेअर कट’ धोरणानुसार त्यांचे संपूर्ण कर्ज शून्य होईल, असे सहकार मंत्र्यांनी सांगितले आहे.
• इतर प्रकरणांत २ लाखांपेक्षा जास्त कर्ज असलेल्यांसाठी एकरकमी परतफेड (ओटीएस) पर्याय आहे: २ लाखांवरची रक्कम ३१ मार्च २०२७ च्या आत बँकेत भरली तर उरलेल्या कर्जावर २ लाखांपर्यंत लाभ मिळतो, अशी माहिती नांदेड जिल्हा प्रशासनाने दिली आहे.
• कर्ज नियमित फेडणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी ५० हजार रुपयांपर्यंत प्रोत्साहन लाभाचीही तरतूद आहे. माफी मिळालेले शेतकरी पुढे नवे पीककर्ज घेण्यास पात्र राहतात.

योजनेचे आतापर्यंतचे आकडे

• २४ जुलै २०२६ ची पहिली यादी: १६.९६ लाख शेतकरी
• दुसरी यादी (११ सप्टेंबर २०२६): ४.२० लाख शेतकरी, असे १२ ऑक्टोबरच्या शासकीय निवेदनात नमूद आहे. ११ सप्टेंबरला ही यादी जाहीर करताना मात्र ३,५५,६१४ हा आकडा दिला गेला होता.
• तिसरी यादी (१२ ऑक्टोबर २०२६): ३.५१ लाख शेतकरी; तिन्ही याद्या मिळून २४.६७ लाख
• प्रत्यक्ष रक्कम वाटप: १ ऑक्टोबरपर्यंत तीन टप्प्यांत १५,८५,४९३ शेतकऱ्यांच्या कर्जखात्यांत एकूण १३,२७५ कोटी रुपये. यापैकी तिसऱ्या टप्प्यातील ३,२७,२५० शेतकऱ्यांसाठीचे ३,१६०.४३ कोटी रुपयांचे वाटप मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते सुरू झाले.
• हे ‘टप्पे’ म्हणजे पैसे वाटपाचे हप्ते आहेत, याद्यांचे क्रमांक नव्हेत. तिसऱ्या यादीतील शेतकऱ्यांसाठी किती निधी लागेल, हे शासनाच्या निवेदनात दिलेले नाही.

पुढे काय

तिसऱ्या यादीतील शेतकऱ्यांचे पैसे त्यांचे प्रमाणीकरण जसजसे पूर्ण होईल तसतसे जमा होतील. नांदेडचे उदाहरण बोलके आहे: तिन्ही याद्या मिळून नांदेडमध्ये १,९७,९१२ नावे आली. यातील १,४१,८३५ जणांचे प्रमाणीकरण झाले आणि २१ ऑक्टोबरपर्यंत १,०२,२१८ शेतकऱ्यांच्या खात्यांवर ८६१.५६ कोटी रुपये पोहोचले. म्हणजे प्रमाणीकरण जितक्या लवकर होईल, तितक्या लवकर माफी खात्यावर दिसेल. पुढील याद्याही टप्प्याटप्प्याने जाहीर होणार आहेत.

माहिती स्रोत: महासंवाद (डीजीआयपीआर): तिसरी यादी जाहीर, १२ ऑक्टोबर २०२६; महासंवाद: कर्जमुक्तीचा तिसरा टप्पा, १ ऑक्टोबर २०२६; महासंवाद: दुसरी यादी, ११ सप्टेंबर २०२६; महासंवाद: नांदेड जिल्हा, २१ ऑक्टोबर २०२६; दैनिक पुढारी: जिल्हानिहाय आकडे; साम टीव्ही; नवराष्ट्र: वर्धा जिल्हा; ॲग्रोवन: नांदेड; ॲग्रोवन: बीड