शीव, विद्याविहार आणि गोरेगावमधील तीन उड्डाणपूल वाहनांसाठी खुले; ‘५९ मिनिटांत मुंबई’ उद्दिष्टाबद्दल मुख्यमंत्री काय म्हणाले

मुंबई महापालिकेने उभारलेले तीन पूल गुरुवार, २२ ऑक्टोबरपासून वाहनांसाठी खुले झाले. शीव (सायन) आणि विद्याविहार स्थानकांवरील दोन रेल्वे उड्डाणपूल आणि गोरेगाव पूर्वेतील गोरेगाव-मुलुंड जोडरस्त्यावरचा (जीएमएलआर) उड्डाणपूल यांचे लोकार्पण मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी ‘वर्षा’ निवासस्थानावरून ऑनलाइन केले. पूर्व आणि पश्चिम भागांमधला प्रवास सोपा करणे आणि गर्दीच्या चौकांवरची कोंडी कमी करणे, हा तिन्ही प्रकल्पांचा उद्देश असल्याचे महापालिकेने सांगितले आहे.

तीन पूल, तीन ठिकाणे

• शीव रेल्वे उड्डाणपूल: शीव स्थानकावरील ११२ वर्षे जुन्या पुलाच्या जागी नवा पूल. पूर्वेला डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मार्ग व पूर्व द्रुतगती महामार्ग, तर पश्चिमेला धारावी, वांद्रे, बीकेसी आणि कुर्ला यांच्यातील दुवा.
• विद्याविहार रेल्वे उड्डाणपूल: विद्याविहार स्थानकाजवळ रुळांवरून जाऊन पूर्वेकडील रामचंद्र चेंबूरकर मार्गाला (आर. सी. मार्ग) पश्चिमेच्या लालबहादूर शास्त्री मार्गाशी (एलबीएस) जोडतो.
• जीएमएलआर उड्डाणपूल, गोरेगाव पूर्व: हॉटेल रत्नागिरी जंक्शनजवळ, जनरल अरुणकुमार वैद्य मार्गापासून दादासाहेब फाळके चित्रनगरी (फिल्म सिटी) मार्गावरील संतोषनगरपर्यंत.

शीव पूल: आकडे

• रेल्वेवरील भाग: ५४.५ मीटर लांब आणि २६ मीटर रुंद; त्यासाठी दोन ‘सेमी-थ्रू’ पोलादी गर्डर (एकूण वजन ४९६ टन)
• खर्च (महापालिकेची माहिती): रेल्वेवरील भागासाठी ३३.५१ कोटी रुपये आणि पोहोच रस्त्यांसाठी ३१.६२ कोटी रुपये
• पोहोच रस्ते: डॉ. आंबेडकर मार्गाकडे ६५ मीटर, धारावीकडे ११० मीटर आणि एलबीएस मार्गाकडे ९७ मीटर
• पादचाऱ्यांसाठी भुयारी मार्ग: एलबीएस मार्ग व संत रोहिदास मार्ग येथे
• मुख्य स्पॅन मध्य रेल्वेने, तर पोहोच रस्ते महापालिकेच्या पूल विभागाने बांधले
• काम पूर्ण करण्याची मुदत फेब्रुवारी २०२७ होती; हे काम जवळपास चार महिने अगोदर संपल्याचे महापालिकेचे म्हणणे

जुना पूल २०१९ मध्ये असुरक्षित ठरवण्यात आला होता. नव्या पुलाला रुळांच्या मधोमध खांब नाहीत, त्यामुळे एमयूटीपी-२ अंतर्गत सीएसएमटी ते कुर्ला दरम्यान पाचवी आणि सहावी रेल्वे मार्गिका टाकण्यासाठी जागा मोकळी होते. या मार्गिका सुरू झाल्यानंतर लोकलच्या फेऱ्या आणि वारंवारता वाढवता येईल, असे मुख्यमंत्र्यांनी सांगितले. पुनर्बांधणीमुळे हा पूर्व-पश्चिम दुवा सुमारे दोन वर्षे बंद होता.

विद्याविहार पूल: ३० मिनिटांचा प्रवास १० मिनिटांत?

• आर. सी. मार्ग ते एलबीएस मार्ग हा प्रवास सुमारे ३० मिनिटांवरून साधारण १० मिनिटांवर येईल, असा महापालिकेचा अंदाज आहे. फ्री प्रेस जर्नलच्या वृत्तानुसार गर्दीच्या वेळी हा वेळ ४० ते ४५ मिनिटांवरून १० ते १५ मिनिटांवर येईल.
• घाटकोपर स्थानकाजवळच्या उड्डाणपुलावरील वाहतुकीचा भार कमी होण्याची अपेक्षा
• महापालिकेच्या माहितीनुसार पूल सुमारे ६०० मीटर लांब असून त्याची रुंदी कुठे १५.५० तर कुठे १७.५० मीटर आहे; काही वृत्तांनी पोहोच रस्त्यांसह ही लांबी ६५० मीटर दिली आहे
• रुळांवर ९९.३४ मीटर लांबीच्या दोन तुळया ३१ मे २०२४ रोजी बसवण्यात आल्या; सेवा रस्ते, सोमय्या नाल्याचे रुंदीकरण आणि रेल्वे सुविधांचे स्थलांतर ही कामे ३० सप्टेंबर २०२६ पर्यंत पूर्ण झाली
• पुलावरून विद्याविहार स्थानकाच्या पदपथाकडे जाण्यासाठी जोडमार्ग

गोरेगाव पूर्वेतील जीएमएलआर उड्डाणपूल

• लांबी १.२६ किलोमीटर; दोन्ही दिशांना प्रत्येकी तीन अशा सहा मार्गिका
• दिंडोशी न्यायालय, हॉटेल रत्नागिरी जंक्शन आणि वालभट नदी चौक परिसरातील कोंडी कमी होईल, अशी महापालिकेची अपेक्षा
• बांधकामासाठी आधीच तयार केलेले काँक्रीटचे सेगमेंट आणि वक्र आकाराचे पोलादी स्पॅन वापरले
• जीएमएलआर प्रकल्प पश्चिम आणि पूर्व द्रुतगती महामार्ग जोडण्यासाठी आहे. संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाच्या खालून नियोजित असलेल्या जुळ्या बोगद्यांपर्यंत पोहोचण्यासाठी हा उड्डाणपूल उपयोगी ठरेल, असे महापालिकेने म्हटले आहे.

‘५९ मिनिटांत मुंबई’ म्हणजे काय?

लोकार्पणावेळी मुख्यमंत्री फडणवीस म्हणाले की, महापालिकेमार्फत पायाभूत सुविधा वेगाने उभ्या राहत असल्याने ‘५९ मिनिटांत मुंबई’ हा संकल्प दृष्टिपथात आला आहे. उत्तर-दक्षिण तसेच पूर्व-पश्चिम दिशेने विनाअडथळा जोडणी हा कामाचा केंद्रबिंदू असून काँक्रीट रस्ते, कोस्टल रोड, उड्डाणपूल आणि बोगदे हे वेगवेगळे प्रकल्प नाहीत, तर एकाच मोठ्या वाहतूक व्यवस्थेचे घटक आहेत, असेही त्यांनी सांगितले. पीटीआयने दिलेल्या त्यांच्या इंग्रजी वक्तव्यात मुंबईच्या एका भागातून दुसऱ्या भागात ५० ते ६० मिनिटांत पोहोचण्याच्या योजनेचा उल्लेख आहे.

या संकल्पनेतील प्रकल्पांची मांडणी एमएमआरडीएचे महानगर आयुक्त डॉ. संजय मुखर्जी यांनी सप्टेंबर २०२६ मध्ये नरेडको महाराष्ट्रच्या परिषदेत केली होती. डेक्कन हेराल्डच्या वृत्तानुसार त्यांनी सांगितलेले मुख्य मुद्दे:

• रस्ते, बोगदे, सागरी सेतू, महामार्ग आणि मेट्रो यांचे एकत्रित जाळे; त्यात सुमारे १० मोठे जोडरस्ते आणि संपर्क प्रकल्प
• ईस्टर्न फ्रीवे, अटल सेतू (एमटीएचएल), सांताक्रूझ-चेंबूर जोडरस्ता, वरळी जोडणी आणि जोगेश्वरी-विक्रोळी जोडरस्ता; वांद्रे-वर्सोवा सागरी सेतू आणि पुढे दहिसर व बाळकुमकडे जोडणी
• ठाणे-बोरिवली जुळा बोगदा: दोन बोगदा खोदाई यंत्रे (टीबीएम) कामावर; बोगदा सुरू झाल्यावर हा प्रवास सुमारे १५ मिनिटांचा होईल, असे मुखर्जी म्हणाले
• माहीम-धारावी, वांद्रे आणि बीकेसी यांना जोडणारा भूमिगत मार्ग विचाराधीन
• सिडको क्षेत्रातील चार मार्गिकांसह १४ मार्गिकांचे सुमारे ३३७ किलोमीटरचे मेट्रो जाळे; काही मार्गांवर पॉड टॅक्सीचाही विचार
• एमएमआरडीएचे सध्या सुरू असलेले सर्व प्रकल्प डिसेंबर २०२८ पर्यंत, म्हणजे डिसेंबर २०२९ च्या मुदतीच्या एक वर्ष आधी, पूर्ण करण्याचे लक्ष्य

ऑक्टोबर २०२५ मध्ये एका परिषदेत मुख्यमंत्र्यांनी, सर्व मेट्रो मार्गिका एकमेकांना जोडल्या गेल्यानंतर शहरात कुठेही ५९ मिनिटांत जाणे शक्य होईल आणि हे काम २०२९ पूर्वी पूर्ण करण्याचे लक्ष्य आहे, असे म्हटले होते.

प्रवाशांनी लक्षात ठेवावे

• पूर्व द्रुतगती महामार्ग किंवा डॉ. आंबेडकर मार्गाकडून धारावी, वांद्रे आणि बीकेसीकडे जाणाऱ्यांना शीव पुलाचा पूर्व-पश्चिम मार्ग पुन्हा वापरता येईल.
• घाटकोपर आणि विद्याविहार परिसरात आर. सी. मार्ग ते एलबीएस मार्ग जाण्यासाठी घाटकोपर उड्डाणपुलाऐवजी विद्याविहार पूल हा थेट पर्याय आहे.
• गोरेगाव पूर्वेत फिल्म सिटी मार्ग किंवा दिंडोशीकडे जाणारी वाहने रत्नागिरी जंक्शनवरून न जाता उड्डाणपुलावरून जाऊ शकतात.
• पहिले काही दिवस वळणे आणि मार्गिका नवीन असल्याने फलक आणि वाहतूक पोलिसांच्या सूचना पाहून गाडी चालवा.
• प्रवासाचा वेळ किती वाचेल याचे आकडे अधिकृत अंदाज आहेत; प्रत्यक्ष वेळ त्या वेळच्या गर्दीवर अवलंबून राहील.

माहिती स्रोत: प्रहार (महापालिकेची प्रकल्प माहिती, २१ ऑक्टोबर); प्रहार (लोकार्पण, २२ ऑक्टोबर); नवराष्ट्र; पीटीआय (द प्रिंट); आयएएनएस (पंजाब केसरी); ई-सकाळ; साम टीव्ही; ईटीव्ही भारत; फ्री प्रेस जर्नल; स्वराज्य; डेक्कन हेराल्ड (एमएमआरडीएचा आराखडा, सप्टेंबर २०२६); स्वराज्य (मुख्यमंत्र्यांचे वक्तव्य, ऑक्टोबर २०२५)