छठ पूजा २०२६: नहाय-खाय १३ नोव्हेंबरला, संध्या अर्घ्य रविवारी १५ नोव्हेंबरला; मुंबई, ठाणे, पुणे, नागपूरमधील सूर्यास्त-सूर्योदयाच्या वेळा आणि गावी जाणाऱ्यांसाठी विशेष गाड्या

दिवाळी संपताच मुंबई, ठाणे, पुणे आणि नागपूरमधील उत्तर भारतीय कुटुंबांना छठ पूजेचे वेध लागतात. द्रिक पंचांगच्या मुंबईच्या दिनदर्शिकेनुसार यंदा हा चार दिवसांचा उत्सव शुक्रवार, १३ नोव्हेंबरला नहाय-खायने सुरू होईल. मुख्य दिवस रविवार, १५ नोव्हेंबर आहे; त्या संध्याकाळी मावळत्या सूर्याला अर्घ्य दिले जाईल. सोमवार, १६ नोव्हेंबरला पहाटे उगवत्या सूर्याला अर्घ्य देऊन व्रताची सांगता होईल. पुणे, नागपूर, ठाणे आणि नवी मुंबईच्या दिनदर्शिकांमध्येही याच तारखा आहेत.

छठचे चार दिवस (२०२६)

• पहिला दिवस, नहाय-खाय: शुक्रवार, १३ नोव्हेंबर. व्रत करणारे स्नान करून दिवसातून एकदाच जेवतात.
• दुसरा दिवस, खरना (लोहंडा): शनिवार, १४ नोव्हेंबर. सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत पाणीही न घेता उपवास; सूर्यास्तानंतर सूर्यदेवाला नैवेद्य दाखवून तो सोडला जातो.
• तिसरा दिवस, संध्या अर्घ्य: रविवार, १५ नोव्हेंबर. हा छठचा मुख्य दिवस. दिवसभर निर्जल उपवास आणि संध्याकाळी पाण्यात उभे राहून मावळत्या सूर्याला अर्घ्य.
• चौथा दिवस, उषा अर्घ्य आणि पारण: सोमवार, १६ नोव्हेंबर. पहाटे उगवत्या सूर्याला अर्घ्य दिल्यानंतर सुमारे ३६ तासांचा उपवास सोडला जातो.
• षष्ठी तिथी: १४ नोव्हेंबरला रात्री ११.२३ पासून १६ नोव्हेंबरच्या पहाटे २.०० पर्यंत (मुंबई).

अर्घ्याच्या वेळा: तुमच्या शहरात सूर्यास्त आणि सूर्योदय कधी

संध्या अर्घ्य सूर्यास्ताच्या वेळी आणि उषा अर्घ्य सूर्योदयाच्या वेळी दिले जाते. द्रिक पंचांगने प्रत्येक शहरासाठी दिलेल्या वेळा अशा:

• मुंबई: रविवार, १५ नोव्हेंबरला सूर्यास्त सायंकाळी ६.००; सोमवार, १६ नोव्हेंबरला सूर्योदय सकाळी ६.४६
• ठाणे: सूर्यास्त सायंकाळी ६.००; सूर्योदय सकाळी ६.४६
• नवी मुंबई: सूर्यास्त सायंकाळी ६.००; सूर्योदय सकाळी ६.४६
• पुणे: सूर्यास्त सायंकाळी ५.५७; सूर्योदय सकाळी ६.४२
• नागपूर: सूर्यास्त सायंकाळी ५.३२; सूर्योदय सकाळी ६.२५

नागपूरमध्ये सूर्य मुंबईपेक्षा अंदाजे अर्धा तास आधी मावळतो आणि सुमारे २० मिनिटे आधी उगवतो. घाटावर जाण्याचे नियोजन आपल्या शहराच्या वेळेनुसार करा.

सरकारी सुट्टी आहे का?

नाही. महाराष्ट्र सरकारच्या २०२६ मधील २४ सार्वजनिक सुट्ट्यांच्या यादीत छठ पूजेचा समावेश नाही. नोव्हेंबरमध्ये या यादीत लक्ष्मीपूजन (८ नोव्हेंबर), बलिप्रतिपदा (१० नोव्हेंबर) आणि गुरुनानक जयंती (२४ नोव्हेंबर) एवढ्याच सुट्ट्या आहेत. यंदा संध्या अर्घ्याचा दिवस रविवारी येत असल्याने बहुतेक नोकरदारांना तो सुट्टीच्या दिवशी मिळेल. उषा अर्घ्याचा सोमवार मात्र नेहमीचा कामाचा दिवस आहे.

घाटांवरील व्यवस्था: यंदा अजून घोषणा नाही

२३ ऑक्टोबरपर्यंत बृहन्मुंबई महानगरपालिका, ठाणे महानगरपालिका, नवी मुंबई महानगरपालिका किंवा नागपूर महानगरपालिकेने यंदाच्या छठ पूजेसाठी घाटांची यादी किंवा व्यवस्थेची घोषणा केल्याचे आम्हाला आढळले नाही. घोषणा झाल्यावर ही माहिती अद्ययावत केली जाईल. अंदाज यावा म्हणून गेल्या वर्षी (२०२५) काय व्यवस्था होती, ते असे:

• मुंबई: महानगरपालिकेच्या मुख्यालयात सुमारे ५५ छठ समित्यांसोबत झालेल्या बैठकीनंतर सुमारे ६० ठिकाणी पिण्याचे पाणी, दिवे, पूजेसाठी टेबल, स्वच्छतागृहे आणि महिलांसाठी स्वतंत्र कपडे बदलण्याच्या खोल्या देण्याचे ठरले होते. आयोजकांना परवानगीसाठी आपल्या वॉर्ड कार्यालयात अर्ज करायचा होता. सर्व ठिकाणी सीसीटीव्ही देखरेख ठेवण्याची जबाबदारी पोलिसांची होती.
• मुंबईतील मोठी ठिकाणे: जुहू चौपाटीवर सर्वाधिक गर्दी होते. गेल्या वर्षी पवई तलाव, वर्सोवा, मालाड आणि दादर चौपाटीवरही मोठ्या संख्येने भाविक जमले होते. मेट्रो आणि बेस्ट बस सेवा रात्री उशिरापर्यंत सुरू राहतील, असे सांगण्यात आले होते.
• नागपूर: अंबाझरी आणि फुटाळा तलाव ही मुख्य ठिकाणे. महानगरपालिकेने या दोन तलावांसह पोलीस लाइन टाकळी आणि गोरेवाडा येथे स्वच्छता, लाकडी कठडे, दिवे, पिण्याचे पाणी, बॅरिकेड, पूजेसाठी तात्पुरते चौथरे आणि महिलांसाठी कपडे बदलण्याच्या खोल्यांची सोय केली होती. निर्माल्य तलावात न टाकता त्यासाठी ठेवलेल्या जागी द्यावे, असे आवाहन करण्यात आले होते.

गावी जाणाऱ्यांसाठी विशेष गाड्या

बिहार किंवा उत्तर प्रदेशात जाऊन छठ करणार असाल, तर नहाय-खायपूर्वी, म्हणजे १३ नोव्हेंबरआधी पोहोचावे लागेल. मध्य रेल्वेने पूजा, दिवाळी आणि छठसाठी एकूण ५८० विशेष फेऱ्या जाहीर केल्या आहेत. त्यांपैकी या काळात उपयोगी पडणाऱ्या काही गाड्या:

• एलटीटी–दानापूर (०११४३): दररोज सकाळी १०.३० वाजता, २१ नोव्हेंबरपर्यंत; दुसऱ्या दिवशी रात्री ९.५० वाजता दानापूरला. परतीची ०११४४ दानापूरहून दररोज मध्यरात्रीनंतर १२.१० वाजता, २२ नोव्हेंबरपर्यंत.
• सीएसएमटी–गोरखपूर (०१०७९): दररोज रात्री १०.३० वाजता, १६ नोव्हेंबरपर्यंत. परतीची ०१०८० गोरखपूरहून १८ नोव्हेंबरपर्यंत.
• हडपसर–गोरखपूर (०१४१५): दररोज सकाळी ७.०५ वाजता, १६ नोव्हेंबरपर्यंत. परतीची ०१४१६ गोरखपूरहून १७ नोव्हेंबरपर्यंत.
• एलटीटी–समस्तीपूर वातानुकूलित (०१०४३): दर मंगळवारी दुपारी १२.१५ वाजता, १७ नोव्हेंबरपर्यंत. मुजफ्फरपूर, हाजीपूर, पाटलीपुत्र, दानापूर येथे थांबे.
• उत्तर प्रदेशसाठी: एलटीटी–मऊ (०११२३, दर शुक्रवार आणि रविवार), एलटीटी–बनारस (०१०५१, दर बुधवार आणि गुरुवार; ०५१६८, दर रविवार) आणि हडपसर–गाझीपूर सिटी (०१४३१, दर मंगळवार आणि शुक्रवार).
• पश्चिम रेल्वे: वांद्रे टर्मिनस–गोरखपूर अनारक्षित विशेष गाडी (०९०८३) रविवार, २५ ऑक्टोबरला पहाटे ४.३० वाजता सुटेल. छठच्या आठवड्यासाठीच्या विशेष गाड्यांचे प्रसिद्धीपत्रक पश्चिम रेल्वेच्या संकेतस्थळावर २३ ऑक्टोबरपर्यंत आम्हाला आढळले नाही.

पुण्याहून जाणाऱ्यांसाठी पुणे स्थानकावरील गर्दी व्यवस्थापन आणि हडपसर–मुजफ्फरपूर गाड्यांची माहिती, तसेच सर्व दिवाळी विशेष गाड्यांची यादी खालील बातम्यांमध्ये आहे. प्रवासापूर्वी गाडीची वेळ एनटीईएस ॲपवर तपासा.

घाटावर जाताना: काही सर्वसाधारण सूचना

खालील सूचना माय महाराष्ट्रच्या सर्वसाधारण सूचना आहेत; त्या प्रशासनाचे आदेश नाहीत.

• समुद्रकिनाऱ्यावर अर्घ्य देताना गुडघाभर पाण्यापलीकडे जाऊ नका. भरती-ओहोटीची वेळ आधी पाहा आणि जीवरक्षक, पोलीस यांच्या सूचना पाळा.
• सूर्यास्तापूर्वी किमान तासभर आधी घाटावर पोहोचा; अगदी शेवटच्या क्षणी गर्दीत शिरणे टाळा.
• लहान मुलांच्या खिशात नाव आणि पालकांचा फोन नंबर लिहिलेली चिठ्ठी ठेवा आणि हरवल्यास भेटण्याची एक जागा आधीच ठरवा.
• निर्जल उपवास करणाऱ्या वयस्कर व्रतींसोबत कोणीतरी कायम राहील याची काळजी घ्या. मधुमेह, रक्तदाब किंवा इतर आजार असल्यास उपवासाबाबत डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
• दिवे आणि पणत्या कपड्यांपासून, विशेषतः साडीच्या पदरापासून दूर ठेवा.
• पूजेचे साहित्य, प्लास्टिक आणि निर्माल्य पाण्यात टाकू नका; त्यासाठी ठेवलेल्या कुंड्या किंवा जागा वापरा.
• वाहन घाटापर्यंत नेण्याऐवजी लोकल, मेट्रो किंवा बसने जा; पहाटेच्या अर्घ्यासाठी परतीचे नियोजन आधीच करा.
• मौल्यवान वस्तू घरीच ठेवा. आपत्कालीन मदतीसाठी ११२ क्रमांकावर संपर्क साधा.

माहिती स्रोत: द्रिक पंचांग (छठ दिनदर्शिका, मुंबई); द्रिक पंचांग (छठ दिनदर्शिका, ठाणे); द्रिक पंचांग (छठ दिनदर्शिका, नवी मुंबई); द्रिक पंचांग (छठ दिनदर्शिका, पुणे); द्रिक पंचांग (छठ दिनदर्शिका, नागपूर); द्रिक पंचांग (छठ पूजा, षष्ठी तिथी); महाराष्ट्र शासनाच्या सार्वजनिक सुट्ट्या २०२६ (एमएमआरडीए); मध्य रेल्वे: ४१८ विशेष गाड्या (२५ सप्टेंबर २०२६); मध्य रेल्वे: आणखी १६२ विशेष गाड्या (३० सप्टेंबर २०२६); खबर डिजिटल (पश्चिम रेल्वेच्या अनारक्षित गाड्या, १४ ऑक्टोबर); फ्री प्रेस जर्नल (मुंबईतील २०२५ ची व्यवस्था); नवभारत (मुंबईतील २०२५ ची तयारी); नवभारत (जुहू ते पवई, २०२५); द लाइव्ह नागपूर (नागपूरमधील २०२५ ची व्यवस्था)

हेही वाचा: पुणे रेल्वे स्थानकात दिवाळी-छठच्या गर्दीसाठी स्वतंत्र प्रतीक्षा जागा; दिवाळीसाठी विशेष रेल्वेगाड्या आणि जादा एसटी बस