नोव्हेंबर २०२६ दिनदर्शिका: दिवाळी, कार्तिकी एकादशी, त्रिपुरारी पौर्णिमा आणि महिन्यातील सुट्ट्या, तारखेनुसार

यंदाचा नोव्हेंबर सणांनी भरलेला आहे. पहिल्या पंधरवड्यात दिवाळी आणि दुसऱ्यात कार्तिकी एकादशी, तुळशीचे लग्न आणि त्रिपुरारी पौर्णिमा येत आहेत. राज्य सरकारच्या २०२६च्या सार्वजनिक सुट्ट्यांच्या यादीत या महिन्यात तीन दिवस आहेत: रविवार ८ नोव्हेंबर (लक्ष्मीपूजन), मंगळवार १० नोव्हेंबर (बलिप्रतिपदा) आणि मंगळवार २४ नोव्हेंबर (गुरू नानक जयंती). तिथीवर आधारित तारखा द्रिक पंचांगच्या मुंबईसाठीच्या दिनदर्शिकेनुसार दिल्या आहेत; वेगळा आधार असेल तिथे तसे नमूद केले आहे.

सार्वजनिक सुट्ट्या (राज्य सरकारची यादी)

• रविवार, ८ नोव्हेंबर: दिवाळी अमावास्या (लक्ष्मीपूजन). हा दिवस रविवारीच आल्याने वेगळी सुट्टी मिळत नाही.
• मंगळवार, १० नोव्हेंबर: दिवाळी (बलिप्रतिपदा)
• मंगळवार, २४ नोव्हेंबर: गुरू नानक जयंती

नोव्हेंबरची दिनदर्शिका, तारखेनुसार

• गुरुवार, ५ नोव्हेंबर: रमा एकादशी आणि वसुबारस (गोवत्स द्वादशी); दिवाळीचा पहिला दिवस
• शुक्रवार, ६ नोव्हेंबर: धनत्रयोदशी
• रविवार, ८ नोव्हेंबर: नरक चतुर्दशी (अभ्यंगस्नान) आणि लक्ष्मीपूजन एकाच दिवशी
• मंगळवार, १० नोव्हेंबर: बलिप्रतिपदा (दिवाळी पाडवा); याच दिवशी कार्तिक महिना सुरू होतो
• बुधवार, ११ नोव्हेंबर: भाऊबीज (यमद्वितीया)
• शुक्रवार, १३ ते सोमवार, १६ नोव्हेंबर: छठ पूजा. १३ला नहाय-खाय, १४ला खरना, १५ला मुख्य दिवस म्हणजे मावळत्या सूर्याला संध्या अर्घ्य आणि १६च्या सकाळी उगवत्या सूर्याला उषा अर्घ्य
• शनिवार, १४ नोव्हेंबर: बालदिन (पंडित जवाहरलाल नेहरू यांची जयंती)
• शुक्रवार, २० नोव्हेंबर: प्रबोधिनी (देवउठनी) एकादशी, द्रिक पंचांगच्या मुंबई दिनदर्शिकेनुसार
• शनिवार, २१ नोव्हेंबर: पंढरपूरची कार्तिकी एकादशी. द्रिक पंचांगमध्येही वैष्णव एकादशी याच दिवशी आहे. याच दिवशी कार्तिक शुद्ध द्वादशी असल्याने तुळशीचे लग्न सुरू होते
• २१ ते २४ नोव्हेंबर: तुळशी विवाहाचा कालावधी. द्रिक पंचांग तुळशी विवाहाची तारीख २१ नोव्हेंबर देते आणि प्रबोधिनी एकादशी ते कार्तिक पौर्णिमा हे दिवसही या विधीसाठी शुभ मानले जातात, असे नमूद करते.
• मंगळवार, २४ नोव्हेंबर: कार्तिक पौर्णिमा (त्रिपुरारी पौर्णिमा) आणि गुरू नानक जयंती. मुंबईत पौर्णिमा २३ नोव्हेंबरला रात्री ११.४२ ते २४ नोव्हेंबरला रात्री ८.२३ पर्यंत आहे.
• गुरुवार, २६ नोव्हेंबर: संविधान दिन. संविधान सभेने २६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी संविधान स्वीकारले. याच दिवशी २००८मध्ये मुंबईवर झालेल्या दहशतवादी हल्ल्याला १८ वर्षे पूर्ण होत आहेत.
• शुक्रवार, २७ नोव्हेंबर: संकष्टी चतुर्थी
• शनिवार, २८ नोव्हेंबर: महात्मा जोतीराव फुले यांचा स्मृतिदिन (निधन: २८ नोव्हेंबर १८९०)

महात्मा फुले द्विशताब्दी वर्ष

महात्मा फुले यांचा जन्म ११ एप्रिल १८२७ रोजी झाला. त्यांच्या २००व्या जयंतीनिमित्त केंद्र सरकारने ११ एप्रिल २०२६ ते ११ एप्रिल २०२८ अशा दोन वर्षांच्या देशव्यापी कार्यक्रमांची सुरुवात केली आहे, अशी माहिती पत्र सूचना कार्यालयाने (पीआयबी) दिली. राज्य सरकारनेही ११ एप्रिलला वर्षभराच्या उपक्रमांना सुरुवात केली; शालेय शिक्षण विभागाने सर्व शाळांसाठी वर्षभराचा कृती आराखडा जाहीर केला, असे आकाशवाणीच्या वृत्तात म्हटले आहे. त्यामुळे यंदाचा २८ नोव्हेंबरचा स्मृतिदिन द्विशताब्दी वर्षात येत आहे.

काही तारखा वेगवेगळ्या का दिसतात?

• बलिप्रतिपदा: द्रिक पंचांगच्या सणांच्या यादीत बलिप्रतिपदा आणि गोवर्धन पूजा सोमवार, ९ नोव्हेंबरला दिली आहे, कारण प्रतिपदा तिथी त्या दिवशी दुपारी १२.३१ला सुरू होते आणि १० नोव्हेंबरला दुपारी २ वाजता संपते. राज्य सरकारची सुट्ट्यांची यादी, रिझर्व्ह बँक आणि लोकमतने दिलेली मराठी दिनदर्शिका यांनुसार महाराष्ट्रात पाडवा मंगळवार, १० नोव्हेंबरला आहे.
• एकादशी: द्रिक पंचांगमध्ये स्मार्त एकादशी २० नोव्हेंबरला आणि वैष्णव एकादशी २१ नोव्हेंबरला आहे. पंढरपूरच्या कार्तिकी यात्रेच्या नियोजन बैठकीत प्रांताधिकारी सचिन इथापे यांनी कार्तिकी शुद्ध एकादशी शनिवार, २१ नोव्हेंबरला असून यात्रा कालावधी १० ते २८ नोव्हेंबर असल्याचे सांगितले.
• तिथींच्या वेळा ठिकाणानुसार थोड्या बदलतात. आपल्या गावासाठी स्थानिक पंचांग पाहावे.

आधीच नियोजन करा

• बँका: रिझर्व्ह बँकेच्या मुंबई आणि नागपूर कार्यालयांच्या यादीनुसार १० आणि २४ नोव्हेंबरला बँकांना सुट्टी आहे. याशिवाय दुसरा आणि चौथा शनिवार (१४ आणि २८ नोव्हेंबर) आणि सर्व रविवारी शाखा बंद राहतील. महत्त्वाची कामे या तारखा टाळून ठरवा.
• शेअर बाजार: एनएसई आणि बीएसईवर १० आणि २४ नोव्हेंबरला व्यवहार होणार नाहीत. रविवार, ८ नोव्हेंबरला दुपारी २.२० ते ३.३० या वेळेत मुहूर्त ट्रेडिंग होईल, असे दोन्ही एक्सचेंजनी जाहीर केले आहे.
• शाळा: दिवाळीच्या सुट्टीच्या तारखा जिल्ह्यानुसार वेगळ्या आहेत. उदाहरणार्थ, पुणे जिल्ह्यातील माध्यमिक शाळांना ५ ते १८ नोव्हेंबर आणि लातूर जिल्ह्यात ५ ते २४ नोव्हेंबर अशी सुट्टी परिपत्रकांमध्ये आहे. मुलांच्या शाळेने लेखी दिलेली तारीख पाहूनच गावी जाण्याचे नियोजन करा.
• पंढरपूर: कार्तिकी यात्रेच्या काळात दर्शनासाठी सुमारे ८ ते १० लाख भाविक येतात, असे प्रशासनाने बैठकीत सांगितले. २१ नोव्हेंबरच्या आसपास जाणार असाल तर प्रवास आणि मुक्कामाची सोय आधीच करा.
• दिवाळीत बाहेरगावी जाणाऱ्यांनी ८ ते ११ नोव्हेंबरदरम्यानचे एसटी किंवा रेल्वेचे आरक्षण लवकर करावे.

माहिती स्रोत: द्रिक पंचांग (मराठी सण २०२६, मुंबई); द्रिक पंचांग (हिंदू सण २०२६, मुंबई); द्रिक पंचांग (प्रबोधिनी एकादशी); द्रिक पंचांग (तुळशी विवाह); द्रिक पंचांग (कार्तिक पौर्णिमा); द्रिक पंचांग (गुरू नानक जयंती); द्रिक पंचांग (छठ पूजा दिनदर्शिका); राज्य सरकारच्या २०२६च्या सार्वजनिक सुट्ट्या (एमएमआरडीए); रिझर्व्ह बँक (मुंबई सुट्ट्या); लोकमत (दिवाळी दिनदर्शिका); कटू सत्य न्यूज (कार्तिकी यात्रा नियोजन बैठक); पीआयबी (महात्मा फुले द्विशताब्दी); आकाशवाणी (राज्य सरकारचे उपक्रम); बिझनेस टुडे (मुहूर्त ट्रेडिंग)

हेही वाचा: दिवाळी २०२६: सर्व तारखा आणि मुहूर्त; शाळांची दिवाळी सुट्टी, जिल्हानिहाय तारखा; नोव्हेंबरमधील बँक सुट्ट्या