हवामान अंदाज २३ ते २९ ऑक्टोबर: राज्यात आठवडाभर कोरडे हवामान आणि उकाडा; पाऊस परतण्याची कोणतीही तारीख हवामान विभागाने दिलेली नाही

ऑक्टोबरअखेर पाऊस परतणार, अशा बातम्या येत असल्या तरी भारतीय हवामान विभागाच्या ताज्या अंदाजांनुसार पुढचा आठवडा महाराष्ट्रासाठी बहुतांश कोरडाच आहे. शुक्रवारी, २३ ऑक्टोबरला रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग आणि कोल्हापुरात तुरळक सरींची शक्यता सोडली, तर २४ ते २८ ऑक्टोबर या काळात राज्यातील एकाही जिल्ह्यात पावसाचा अंदाज नाही. गुरुवारी जाहीर झालेल्या दोन आठवड्यांच्या अंदाजात २९ ऑक्टोबर ते ४ नोव्हेंबर या आठवड्यात मध्य आणि पश्चिम भारतात सरासरीपेक्षा जास्त पावसाचा उल्लेख आहे. मात्र त्यात महाराष्ट्रातील कोणत्याही जिल्ह्याचे नाव नाही आणि पाऊस नेमका कधी सुरू होईल, याची तारीखही नाही.

शुक्रवार ते बुधवार: जिल्हानिहाय चित्र

हवामान विभागाच्या मुंबई केंद्राने २२ ऑक्टोबरला संध्याकाळी ६ वाजता दिलेला जिल्हानिहाय अंदाज, नागपूर केंद्राचा विदर्भासाठीचा त्याच दिवशीचा अंदाज आणि त्या रात्रीच्या राष्ट्रीय बुलेटिनमधील सात दिवसांचा तक्ता यांनुसार:

• पालघर, ठाणे, मुंबई, रायगड: शुक्रवार, २३ ऑक्टोबरला काही भागांत उष्ण आणि दमट हवा; २४ ऑक्टोबरपासून कोरडे हवामान.
• रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग: २३ ऑक्टोबरला उष्ण-दमट हवेसोबत दुपारी किंवा संध्याकाळी हलक्या पावसाची किंवा मेघगर्जनेसह सरींची शक्यता; २४ पासून कोरडे.
• कोल्हापूर (घाट भागासह): २३ ऑक्टोबरला हलका ते मध्यम पाऊस किंवा मेघगर्जनेसह सरी; २४ पासून कोरडे.
• उर्वरित मध्य महाराष्ट्र (नाशिक, धुळे, नंदुरबार, जळगाव, अहिल्यानगर, पुणे, सातारा, सांगली, सोलापूर; घाट भागांसह): संपूर्ण काळ कोरडे.
• मराठवाड्यातील आठही जिल्हे: संपूर्ण काळ कोरडे.
• विदर्भातील अकराही जिल्हे: नागपूर केंद्राच्या अंदाजानुसार २८ ऑक्टोबरपर्यंत रोज कोरडे.
• २७ आणि २८ ऑक्टोबर: राष्ट्रीय तक्त्यात कोकण-गोवा, मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा आणि विदर्भ हे चारही उपविभाग कोरडे. मुंबई केंद्राच्या शेतकरी बुलेटिननुसार २४ ते २८ ऑक्टोबर राज्यात मुख्यतः निरभ्र, उन्हाचे हवामान.

अंदाजांत किरकोळ फरकही आहेत. राष्ट्रीय बुलेटिनच्या दिवसनिहाय इशाऱ्यांत २२ आणि २३ ऑक्टोबरला विदर्भात तुरळक ठिकाणी विजांसह वादळाचा उल्लेख आहे, पण त्याच बुलेटिनच्या पावसाच्या तक्त्यात आणि नागपूर केंद्राच्या जिल्हानिहाय अंदाजात विदर्भ कोरडा दाखवला आहे. तसेच राष्ट्रीय तक्ता २३ ऑक्टोबरला कोकण आणि मध्य महाराष्ट्र कोरडे दाखवतो, तर मुंबई केंद्राने दक्षिणेकडील जिल्ह्यांत तुरळक सरींची शक्यता कायम ठेवली आहे.

सांताक्रूझमध्ये ३७.४ अंश

हवामान विभागाच्या मुंबई केंद्राच्या नोंदींनुसार २२ ऑक्टोबरला सकाळी साडेआठपर्यंतच्या २४ तासांत सांताक्रूझमध्ये कमाल तापमान ३७.४ अंश सेल्सिअस होते, जे सरासरीपेक्षा ३.४ अंशांनी जास्त आहे. अलिबाग आणि सोलापूर ३७.१, रत्नागिरी ३६.७, कुलाबा ३६.६, जळगाव ३६.५ आणि अकोला ३६ अंशांवर होते. पुण्यात ३४.५ तर महाबळेश्वरमध्ये २६.८ अंश नोंद झाली. राज्यातील बहुतांश प्रमुख केंद्रांवर पारा ३४ ते ३७ अंशांदरम्यान होता.

राष्ट्रीय बुलेटिननुसार २२ ऑक्टोबरला कोकण-गोव्यात बहुतेक ठिकाणी कमाल तापमान सरासरीपेक्षा ३.१ ते ५ अंशांनी जास्त होते. शुक्रवारी पहाटे जाहीर झालेल्या स्थानिक अंदाजानुसार मुंबई शहर आणि उपनगरांत आकाश मुख्यतः निरभ्र राहील आणि उष्ण-दमट हवा असेल. आज कमाल ३८ आणि किमान २७ अंश, तर उद्या ३७ आणि २६ अंश तापमानाचा अंदाज आहे. पुढील पाच दिवसांत राज्यातील कमाल तापमानात मोठा बदल अपेक्षित नाही, असे मुंबई केंद्राने म्हटले आहे.

आतापर्यंतचा ऑक्टोबर: पाऊस जवळपास नाहीच

हवामान विभागाच्या आकडेवारीनुसार १५ ते २१ ऑक्टोबर या आठवड्यात कोकण-गोव्यात ९.४ मिमी (सरासरीपेक्षा ५२ टक्के कमी) आणि मध्य महाराष्ट्रात १.३ मिमी (९१ टक्के कमी) पाऊस झाला. मराठवाडा आणि विदर्भात या आठवड्यात पाऊसच झाला नाही. १ ऑक्टोबरपासून २२ ऑक्टोबरच्या सकाळपर्यंत सांताक्रूझमध्ये केवळ ४.४ मिमी (९४ टक्के कमी), पुण्यात १.४ मिमी (९८ टक्के कमी) आणि कोल्हापुरात ३१.७ मिमी (६४ टक्के कमी) पावसाची नोंद आहे; सोलापूर, जळगाव, अकोल्यासह अनेक केंद्रांवर एक थेंबही नोंदला गेलेला नाही.

बंगालच्या उपसागरातील प्रणाली: दिशा आंध्र-ओडिशाकडे

बंगालच्या उपसागराच्या आग्नेय आणि लगतच्या पूर्व-मध्य भागात २३ ऑक्टोबरच्या सुमारास कमी दाबाचे क्षेत्र तयार होण्याची शक्यता हवामान विभागाने वर्तवली आहे. ते पश्चिम-वायव्य दिशेने सरकत २५ ऑक्टोबरच्या सकाळच्या सुमारास तीव्र होऊन डिप्रेशनमध्ये (तीव्र कमी दाब) रूपांतरित होण्याची दाट शक्यता आणि त्यानंतरच्या तीन दिवसांत ते आणखी तीव्र होण्याचा अंदाज आहे. २२ ऑक्टोबरच्या बुलेटिनमध्ये विभागाने या प्रणालीला चक्रीवादळ म्हटलेले नाही.

• या प्रणालीशी संबंधित पावसाचे इशारे किनारी आंध्र प्रदेश (२५ ते २८ ऑक्टोबर; २७-२८ ला काही ठिकाणी अतिमुसळधार) आणि ओडिशासाठी (२६ ते २८ ऑक्टोबर; २७-२८ ला वादळी वारे) आहेत.
• २२ ते २८ ऑक्टोबर या आठवड्यात उत्तर, पश्चिम, मध्य आणि ईशान्य भारतात लक्षणीय हवामान अपेक्षित नाही, असे विभागाच्या विस्तारित अंदाजात म्हटले आहे.
• अरबी समुद्रातील कमी दाबाचे क्षेत्र सोमालियाच्या किनाऱ्याकडे, म्हणजे पश्चिमेकडे सरकत आहे. कोमोरिन परिसरातील दुसरे क्षेत्र लक्षद्वीपवरून आग्नेय अरबी समुद्राकडे जाण्याची शक्यता आहे. महाराष्ट्र-गोवा किनाऱ्यासाठी २६ ऑक्टोबरपर्यंत मच्छीमारांना कोणताही इशारा नाही.

२९ ऑक्टोबर ते ४ नोव्हेंबर: दोन आठवड्यांचा अंदाज काय सांगतो

हवामान विभागाने गुरुवारी, २२ ऑक्टोबरला जाहीर केलेल्या विस्तारित पल्ल्याच्या अंदाजानुसार (एक्स्टेंडेड रेंज फोरकास्ट) दुसऱ्या आठवड्यात मध्य, पश्चिम, पूर्व आणि ईशान्य भारतात पाऊस सरासरीपेक्षा अधिक, दक्षिण द्वीपकल्पात सरासरीइतका आणि वायव्य भारतात सरासरीपेक्षा कमी राहण्याची शक्यता आहे. सर्वाधिक व्यापक पाऊस पूर्व भारत आणि त्याला लागून असलेला मध्य भारत, ईशान्य भारत आणि पूर्व किनारपट्टीवर अपेक्षित आहे. आठवड्याच्या पूर्वार्धात आग्नेय बंगालच्या उपसागरावर चक्राकार वाऱ्यांची स्थिती राहण्याची शक्यताही नमूद आहे.

या अंदाजात कोकण, मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा किंवा विदर्भाचा स्वतंत्र उल्लेख नाही. त्याच अंदाजासोबतच्या पावसाच्या विचलन नकाशात त्या आठवड्यासाठी महाराष्ट्राचा बहुतांश भाग सरासरीच्या जवळच्या पट्ट्यात (दररोज २ मिमीच्या आत कमी-जास्त) दिसतो. सरासरीपेक्षा जास्त पावसाची छटा पूर्व भारत, बंगालचा उपसागर आणि गोवा-कर्नाटक किनाऱ्यापलीकडील समुद्रावर आहे.

हेही लक्षात ठेवायला हवे की या दिवसांत सरासरी पाऊस मुळातच कमी असतो. १५ ते २१ ऑक्टोबर या आठवड्याची सरासरी कोकण-गोव्यासाठी १९.८ मिमी, मध्य महाराष्ट्र १४.६, मराठवाडा १४.९ आणि विदर्भासाठी १०.२ मिमी आहे. त्यामुळे ‘सरासरीपेक्षा अधिक’ म्हणजे मोठा पाऊस असा अर्थ होत नाही. हा अंदाज संभाव्यतेवर आधारित असून दर गुरुवारी नव्याने दिला जातो; पुढचा अंदाज २९ ऑक्टोबरला येईल.

बातम्यांमधील दावे आणि हवामान विभागाचा अंदाज

• दैनिक प्रभात आणि टीव्ही९ मराठीने २२ ऑक्टोबरला हवामान विभागाच्या हवाल्याने ऑक्टोबरअखेर राज्यात काही ठिकाणी पावसाची शक्यता वर्तवली. दोन्ही बातम्यांत ज्येष्ठ हवामानतज्ज्ञ के. एस. होसाळीकर यांनी एक्सवर शेअर केलेल्या विस्तारित अंदाजाच्या नकाशांचा संदर्भ आहे. विभागाचा अधिकृत मजकूर २९ ऑक्टोबर ते ४ नोव्हेंबरसाठी मध्य आणि पश्चिम भारतात सरासरीपेक्षा अधिक पाऊस सांगतो; पण त्यात तारीख किंवा महाराष्ट्रातील जिल्हे नाहीत.
• याच बातम्यांनुसार २६ ऑक्टोबरनंतर बंगालच्या उपसागरात चक्रीवादळाची स्थिती तयार होऊ शकते आणि त्यानंतर २७ ऑक्टोबरपासून देशाच्या काही भागांत मध्यम ते जोरदार पावसाची शक्यता आहे. हवामान विभागाचे २७-२८ ऑक्टोबरचे मुसळधार पावसाचे इशारे आंध्र प्रदेश, ओडिशा आणि तमिळनाडूसाठी आहेत, महाराष्ट्रासाठी नाहीत.
• नवराष्ट्रने ११ ऑक्टोबरला त्या वेळच्या विस्तारित अंदाजाच्या नकाशाचा आधार घेत २९ ऑक्टोबर ते ५ नोव्हेंबरदरम्यान कोकण आणि पश्चिम किनारपट्टीवर सरासरीपेक्षा अधिक पावसाचे संकेत असल्याचे म्हटले होते. २२ ऑक्टोबरच्या नव्या नकाशात पश्चिम किनाऱ्याजवळची ही छटा समुद्रावर आहे, कोकणातील जिल्ह्यांवर नाही.
• मुंबई तकने १८ ऑक्टोबरला २६ ऑक्टोबरच्या सुमारास रत्नागिरीजवळ चक्रीवादळ तयार होण्याच्या चर्चेचा उल्लेख करताना हवामान विभागाने असा अधिकृत अंदाज दिलेला नसल्याचेही स्पष्ट केले होते. विभागाच्या २२ ऑक्टोबरच्या अंदाजांत महाराष्ट्राच्या किनाऱ्याजवळ कोणतीही प्रणाली दाखवलेली नाही.
• मुंबई केंद्राचा १५ ऑक्टोबरचा जुना विस्तारित अंदाज २३ ऑक्टोबरच्या पहाटेपर्यंत त्याच्या संकेतस्थळावर होता. त्यात २२ ते २८ ऑक्टोबरच्या आठवड्यासाठी कोकण, मध्य महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यात ‘खूप जास्त’ (लार्ज एक्सेस) पावसाची श्रेणी दाखवली होती. २२ ऑक्टोबरच्या नव्या अंदाजांत हे दिवस कोरडे आहेत.

थोडक्यात, २३ ऑक्टोबरच्या सकाळपर्यंत हवामान विभागाच्या कोणत्याही अंदाजात ‘अमुक तारखेपासून महाराष्ट्रात पाऊस’ असे म्हटलेले नाही. जिल्हानिहाय अंदाज दिवसातून दोनदा आणि दोन आठवड्यांचा अंदाज दर गुरुवारी बदलतो, त्यामुळे पुढील आठवड्यातील चित्र बदलूही शकते.

शेतकऱ्यांसाठी

मेघगर्जनेची शक्यता असलेल्या भागांसाठी हवामान विभागाच्या राष्ट्रीय बुलेटिनमधील कृषी सल्ला: काढलेले पीक सुरक्षित ठिकाणी हलवा किंवा शेतातच ताडपत्रीने झाका आणि वाऱ्याने उडून जाऊ नये म्हणून काढलेल्या पिकाच्या गंजी नीट बांधून झाका. शुक्रवारी रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग आणि कोल्हापुरात हा सल्ला उपयोगी आहे.

आमच्या काही सर्वसाधारण सूचना:

• २८ ऑक्टोबरपर्यंतचे कोरडे हवामान सोयाबीनसह खरिपाची तयार पिके काढणे, मळणी आणि वाळवणीसाठी उपयोगी ठरू शकते.
• धान्य किंवा सोयाबीन नीट वाळवूनच साठवा; ओलसर माल साठवल्यास तो खराब होण्याचा धोका असतो.
• रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग आणि कोल्हापुरात शुक्रवारी शेतातील कामे शक्यतो दुपारपूर्वी उरकून घ्या आणि ताडपत्री जवळ ठेवा.
• पावसाच्या आशेवर रब्बी पेरणी किंवा पाण्याचे नियोजन करणार असाल, तर फॉरवर्ड संदेश किंवा मथळ्यांऐवजी हवामान विभागाचा जिल्हानिहाय अंदाज आणि मेघदूत ॲपवरील कृषी सल्ला पाहा.
• भर दुपारच्या उन्हात शक्यतो काम टाळा; माणसांसाठी आणि जनावरांसाठी पुरेसे पाणी ठेवा.

उकाड्यात दिवाळीची खरेदी: आमच्या सूचना

वसुबारसपासून, म्हणजे ५ नोव्हेंबरपासून दिवाळी सुरू होत आहे आणि बाजारपेठांत गर्दी वाढत आहे. उष्ण-दमट हवेत खरेदीला जाताना:

• बाजारात शक्यतो सकाळी किंवा सूर्यास्तानंतर जा; भर दुपारची गर्दी टाळा.
• पाण्याची बाटली सोबत ठेवा आणि तहान लागण्याची वाट न पाहता थोडे थोडे पाणी पीत राहा.
• हलके, सैल सुती कपडे घाला; उन्हात टोपी किंवा छत्री वापरा.
• गर्दीत लहान मुले आणि ज्येष्ठांकडे विशेष लक्ष ठेवा; चुकामूक झाल्यास भेटण्याची जागा आधीच ठरवा.
• चक्कर, डोकेदुखी किंवा अस्वस्थ वाटल्यास सावलीत विश्रांती घ्या; त्रास वाढल्यास डॉक्टरांकडे जा.

वरील सूचना सर्वसाधारण स्वरूपाच्या आहेत. आपल्या भागाचा ताजा अंदाज mausam.imd.gov.in आणि मौसम ॲपवर, कृषी सल्ला मेघदूत ॲपवर आणि विजांचा इशारा दामिनी ॲपवर मिळतो.

स्रोत: भारतीय हवामान विभाग, अखिल भारतीय हवामान बुलेटिन (२२ ऑक्टोबर, रात्री); भारतीय हवामान विभाग, विस्तारित पल्ल्याचा अंदाज (२२ ऑक्टोबर); भारतीय हवामान विभाग, विस्तारित अंदाजाचे नकाशे; हवामान विभाग, मुंबई केंद्र: जिल्हानिहाय अंदाज (२२ ऑक्टोबर, संध्याकाळ); हवामान विभाग, मुंबई केंद्र: मुंबईचा स्थानिक अंदाज (२३ ऑक्टोबर); हवामान विभाग, मुंबई केंद्र: दैनिक हवामान अहवाल (२२ ऑक्टोबर); हवामान विभाग, मुंबई केंद्र: तापमान आणि पावसाच्या नोंदी (२२ ऑक्टोबर); हवामान विभाग, मुंबई केंद्र: विस्तारित अंदाज (१५ ऑक्टोबर); हवामान विभाग, नागपूर केंद्र: विदर्भ अंदाज (२२ ऑक्टोबर); दैनिक प्रभात; टीव्ही९ मराठी; नवराष्ट्र; मुंबई तक