ऊस दरासाठी ‘स्वाभिमानी’ची रविवारी कोल्हापूर जिल्ह्यात मोटारसायकल रॅली: हातकणंगले ते कसबा सांगाव मार्ग, मागणी काय आणि एफआरपी किती?

उसाची पहिली उचल (पहिला हप्ता) आधी जाहीर करा, मगच यंदाचे गाळप सुरू करा, अशी मागणी करत स्वाभिमानी शेतकरी संघटना रविवार, २५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी कोल्हापूर जिल्ह्यात मोटारसायकल रॅली काढणार आहे. संघटनेचे नेते आणि माजी खासदार राजू शेट्टी यांनी बुधवारी, २१ ऑक्टोबरला कोल्हापुरात पत्रकार परिषदेत ही घोषणा केली. शेतकऱ्यांमध्ये ऊस दराबाबत जागृती करणे आणि प्रशासनाला इशारा देणे, हा रॅलीचा उद्देश असल्याचे त्यांनी सांगितले.

रॅली कधी आणि कुठून?

• दिवस: रविवार, २५ ऑक्टोबर २०२६
• सुरुवात: हातकणंगले, सकाळी ९.३० वाजता
• मार्ग (संघटनेने सांगितल्याप्रमाणे): कुंभोज, नरंदे, वडगाव, वारणा कारखाना, माले, वाघबीळ, पोर्ले, पडळ, कुंभी कारखाना, महे, परिते, बिद्री कारखाना, वाळवा, खेबवडे, बामणी, सिद्धनेर्ली, कागल
• सांगता: कसबा सांगाव येथील चावडी चौकात सभा
• तालुके: हातकणंगले, पन्हाळा, करवीर आणि कागल

संघटनेची मागणी नेमकी काय?

पत्रकार परिषदेत शेट्टी यांनी कोणताही नवा आकडा न सांगता ‘योग्य पहिली उचल’ जाहीर करण्याची मागणी केली. कर्नाटकात मुख्यमंत्री आणि उपमुख्यमंत्री शेतकऱ्यांच्या प्रश्नात लक्ष घालत आहेत, त्याच धर्तीवर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी राज्यातील कारखान्यांना ऊस दर जाहीर करण्याची सूचना द्यावी आणि योग्य दराने हंगाम सुरू करण्यासाठी चर्चा करावी, असे ते म्हणाले. तसे न झाल्यास आंदोलन तीव्र करण्याचा इशाराही त्यांनी दिला.

दराचा आकडा संघटनेने १० ऑक्टोबरला जयसिंगपूर येथे झालेल्या २५व्या ऊस परिषदेत मांडला होता. परिषदेत वाचून दाखवलेल्या ठरावांनुसार (दैनिक सामना आणि पुढारीच्या वृत्तानुसार) प्रमुख मागण्या अशा:

• चालू हंगामात उसाला पहिली उचल ₹५,५०० प्रतिटन
• साखर उतारा घटल्याने होणाऱ्या नुकसानीसाठी केंद्र आणि राज्य सरकारने प्रतिटन ₹५०० अनुदान द्यावे
• १५ डिसेंबरनंतर तोडल्या जाणाऱ्या उसाला प्रतिटन ₹३०० जादा दर
• साखरेचा किमान विक्री दर ₹५० प्रतिकिलो आणि इथेनॉलचा दर ₹७० प्रतिलिटर करावा
• दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना हेक्टरी ₹१ लाख तातडीची मदत

आकड्यांबाबत माध्यमांच्या वृत्तांत फरक आहे. ई-सकाळ आणि टाइम्स ऑफ इंडियाचा हवाला देणाऱ्या चिनीमंडीने पहिली उचल ₹५,००० प्रतिटन अशी मागणी नोंदवली आहे. यूएनआय वृत्तसंस्थेनुसार एकूण ₹५,५०० दरामध्ये ₹४,५०० पहिली उचल, हंगामानंतर ₹५०० आणि केंद्राचे ₹५०० अनुदान असा समावेश आहे. संघटनेचा लेखी ठराव आम्हाला स्वतंत्रपणे पाहता आलेला नाही.

केंद्राने ठरवलेली एफआरपी किती?

एफआरपी (रास्त आणि किफायतशीर दर) म्हणजे कारखान्यांनी शेतकऱ्यांना द्यावयाचा किमान कायदेशीर दर. कृषी मूल्य आयोगाच्या (सीएसीपी) शिफारशीनुसार केंद्रीय मंत्रिमंडळाच्या आर्थिक व्यवहार समितीने ५ मे २०२६ रोजी २०२६-२७ हंगामासाठी हा दर मंजूर केला (पीआयबी).

• मूळ दर: ₹३६५ प्रति क्विंटल, म्हणजे टनामागे ₹३,६५०, १०.२५ टक्के मूळ साखर उताऱ्यासाठी
• उतारा १०.२५ टक्क्यांपेक्षा प्रत्येक ०.१ टक्क्याने जास्त असल्यास ₹३.५६ प्रति क्विंटल अधिक; कमी असल्यास तितकीच कपात
• उतारा ९.५ टक्क्यांपेक्षा कमी असलेल्या कारखान्यांसाठी कपात नाही; अशा शेतकऱ्यांना ₹३३८.३ प्रति क्विंटल
• २०२५-२६ च्या तुलनेत २.८१ टक्के वाढ; उत्पादन खर्च (ए२+एफएल) ₹१८२ प्रति क्विंटल
• हा दर १ ऑक्टोबर २०२६ पासूनच्या खरेदीला लागू

प्रत्येक कारखान्याची प्रत्यक्ष एफआरपी त्याच्या साखर उताऱ्यानुसार या सूत्राने बदलते.

गळीत हंगाम कधीपासून?

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या अध्यक्षतेखाली ९ सप्टेंबर २०२६ रोजी सह्याद्री अतिथीगृहात झालेल्या मंत्री समितीच्या बैठकीत २०२६-२७ चा हंगाम १५ ऑक्टोबरपासून सुरू करण्यास मान्यता देण्यात आली. साखर आयुक्त डॉ. संजय कोलते यांच्या म्हणण्यानुसार, परवाना घेतलेले कारखाने १५ ऑक्टोबरला किंवा त्याआधी गाळप सुरू करू शकतात; लवकर सुरू करण्याची सक्ती नाही. मागील हंगामाची एफआरपी पूर्ण दिलेल्या कारखान्यांनाच परवाने दिले जात असल्याचेही त्यांनी सांगितले.

सरकारनामाच्या वृत्तानुसार १९ ऑक्टोबरपर्यंत अर्ज केलेल्या २१२ पैकी १३१ कारखान्यांना (६७ सहकारी, ६४ खासगी) गाळप परवाने मिळाले होते. अहिल्यानगर, सोलापूर आणि मराठवाड्यातील पन्नासहून जास्त कारखान्यांचे गाळप सुरू झाले, तर पश्चिम महाराष्ट्रात आंदोलनामुळे गाळप काही प्रमाणात थांबले आहे. सांगली जिल्ह्यात कडेगाव तालुक्यात संघटनेने उसाचे १५० हून अधिक ट्रॅक्टर अडवल्याचे साम टीव्हीने वृत्त दिले होते.

सरकार आणि कारखान्यांची भूमिका

• मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस (१४ ऑक्टोबर): हंगाम वेळेत सुरू व्हावा यासाठी आंदोलकांनी चर्चेचा मार्ग स्वीकारावा, असे त्यांनी सुचवले. कर्नाटकातील कारखाने १ ऑक्टोबरपासून सुरू झाले असून महाराष्ट्रात उशीर झाल्यास तेथील कारखाने राज्यातील ऊस नेऊ शकतात; यंदा ऊस कमी असल्याने गाळपाचा कालावधी घटेल, असे त्यांनी सांगितले.
• माजी सहकार मंत्री दिलीप वळसे पाटील (१२ ऑक्टोबर, भीमाशंकर सहकारी साखर कारखान्याचा हंगाम प्रारंभ): साखर कारखानदारी अडचणीत असताना ₹५,००० पहिली उचल कुठून देणार, असा प्रश्न त्यांनी उपस्थित केला.
• बिद्री (दूधगंगा वेदगंगा) कारखान्याचे अध्यक्ष के. पी. पाटील: दुष्काळ, वाढता उत्पादन खर्च आणि केंद्राच्या साखर-इथेनॉल धोरणामुळे हंगाम आव्हानात्मक; एफआरपीतील वाढ मर्यादित असून साखरेचा विक्री दर वाढवण्याबाबत केंद्राचा निर्णय झालेला नाही. तरीही उच्चांकी दराची परंपरा कायम ठेवू, असे त्यांनी सांगितले; आकडा जाहीर केलेला नाही.
• छत्रपती राजाराम सहकारी कारखाना (१७ ऑक्टोबर): दराचा प्रश्न सुटेपर्यंत गाळप थांबवून ठेवले जाईल, असे माजी आमदार महादेवराव महाडिक आणि आमदार अमल महाडिक यांनी आंदोलकांना सांगितले.
• साखरेच्या किमान विक्री दराबाबत केंद्राची समिती २० नोव्हेंबरपूर्वी निर्णय घेईल, असे केंद्रीय मंत्री प्रल्हाद जोशी यांनी शेतकरी संघटनांना सांगितल्याचे शेट्टी यांनी सांगितले.
• कर्नाटकात डी. के. शिवकुमार यांनी सोमवार, २६ ऑक्टोबरला बेळगाव येथे कारखानदार आणि शेतकरी प्रतिनिधींची बैठक बोलावली आहे.

शेतकरी आणि प्रवाशांसाठी

• आपला कारखाना कोणता दर जाहीर करतो, हे कारखान्याच्या अधिकृत सूचनेतून किंवा शेती गट कार्यालयातून तपासा.
• आपल्या कारखान्याची एफआरपी त्याच्या मागील हंगामातील साखर उताऱ्यावर ठरते; ₹३६५ प्रति क्विंटल हा फक्त १०.२५ टक्के उताऱ्याचा मूळ दर आहे.
• रविवारी सकाळपासून हातकणंगले, पन्हाळा, करवीर आणि कागल तालुक्यांतील रॅली मार्गावर दुचाकींची गर्दी असू शकते; प्रवासाला थोडा जादा वेळ ठेवा आणि पोलिसांच्या सूचना पाळा.

माहिती स्रोत: ॲग्रोवन: रॅलीचा मार्ग आणि वेळ, २१ ऑक्टोबर २०२६; चिनीमंडी: शेट्टी यांची पत्रकार परिषद, २२ ऑक्टोबर २०२६; चिनीमंडी (टाइम्स ऑफ इंडियाच्या हवाल्याने): रॅली आणि साखरेचा किमान दर, २२ ऑक्टोबर २०२६; दैनिक सामना: ऊस परिषदेतील ठराव, १२ ऑक्टोबर २०२६; पुढारी: ₹५,५०० पहिल्या उचलीची मागणी, १५ ऑक्टोबर २०२६; ई-सकाळ: जयसिंगपूर ऊस परिषद, १० ऑक्टोबर २०२६; यूएनआय: ऊस परिषदेतील मागणी, १० ऑक्टोबर २०२६; पीआयबी: २०२६-२७ साठी एफआरपी, ५ मे २०२६; टीव्ही९ मराठी: मंत्री समितीचा निर्णय, ९ सप्टेंबर २०२६; चिनीमंडी: साखर आयुक्तांचे निर्देश, २८ सप्टेंबर २०२६; सरकारनामा: गाळप परवाने आणि हंगामाची स्थिती, २० ऑक्टोबर २०२६; चिनीमंडी: मुख्यमंत्र्यांचे आवाहन, १५ ऑक्टोबर २०२६; सरकारनामा: दिलीप वळसे पाटील यांचे विधान, १२ ऑक्टोबर २०२६; चिनीमंडी: बिद्री कारखान्याचा हंगाम प्रारंभ, २२ ऑक्टोबर २०२६; चिनीमंडी: राजाराम कारखान्यावरील आंदोलन, १७ ऑक्टोबर २०२६; साम टीव्ही: सांगली जिल्ह्यातील आंदोलन