कर्जमुक्तीची चौथी यादी जाहीर, आणखी १.१५ लाख शेतकरी; छत्रपती संभाजीनगरमध्ये यादीतील जवळपास चारपैकी एक शेतकरी अजून प्रतीक्षेत, आधार प्रमाणीकरण कसे पूर्ण करायचे

पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजनेत नाव आलेल्या छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील जवळपास चारपैकी एका शेतकऱ्याच्या कर्जखात्यावर ऑक्टोबरच्या सुरुवातीपर्यंत माफीची रक्कम पोहोचलेली नव्हती. पहिल्या दोन याद्यांत जिल्ह्यातील १,२६,२८६ शेतकऱ्यांची नावे आधार प्रमाणीकरणासाठी आली. त्यांपैकी ९३,२६८ जणांच्या खात्यांवर तीन टप्प्यांत मिळून ६९८.९३ कोटी रुपये जमा झाले आहेत. उरलेल्यांपैकी २३,२८७ शेतकऱ्यांनी आधार प्रमाणीकरण अजून केलेले नाही, अशी माहिती जिल्हा उपनिबंधक (सहकारी संस्था) यांनी दिल्याचे नवभारत लाइव्हने २ ऑक्टोबरला प्रसिद्ध केले.

आधार प्रमाणीकरण झाल्याशिवाय माफीची रक्कम कर्जखात्यात जात नाही, हे सहकार विभागाने प्रत्येक यादीसोबत स्पष्ट केले आहे. ज्यांचे प्रमाणीकरण बाकी आहे त्यांनी जवळच्या आपले सरकार सेवा केंद्रात जाऊन ई-केवायसी लगेच पूर्ण करावी, असे आवाहन जिल्हा उपनिबंधकांनी केले आहे. ही प्रक्रिया कशी करायची, ठसे उमटले नाहीत तर काय करायचे आणि तक्रार कुठे द्यायची, हे खाली टप्प्याटप्प्याने दिले आहे.

छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा: आकडे

• बँकांनी योजनेच्या पोर्टलवर भरलेली जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांची माहिती: १,९०,७०१
• पहिल्या दोन याद्यांत प्रमाणीकरणासाठी आलेली नावे: १,२६,२८६
• आधार प्रमाणीकरण पूर्ण: १,०२,९९९. अजून बाकी: २३,२८७, म्हणजे सुमारे १८ टक्के.
• रक्कम मिळालेले शेतकरी: ९३,२६८, एकूण ६९८.९३ कोटी रुपये. पहिल्या टप्प्यात ३५,५४० खात्यांवर २३१.१६ कोटी, दुसऱ्यात ३९,४०५ खात्यांवर २८७.३४ कोटी आणि तिसऱ्यात १८,३२३ शेतकऱ्यांना १८०.४३ कोटी रुपये. तिसऱ्या टप्प्यातील रकमेपैकी ८.८४ कोटी जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या १,९२९ खात्यांवर, तर १७१.५९ कोटी राष्ट्रीयीकृत व व्यापारी बँकांच्या १६,३९४ खात्यांवर गेले.
• म्हणजे यादीतील ३३,०१८ शेतकरी (सुमारे २६ टक्के) तोपर्यंत रकमेच्या प्रतीक्षेत होते. यात प्रमाणीकरण बाकी असलेले २३,२८७ आणि प्रमाणीकरण करूनही रक्कम न मिळालेले ९,७३१ जण येतात. हे दोन आकडे वरील अधिकृत आकड्यांवरून आम्ही काढलेले आहेत.
• १२ ऑक्टोबरच्या तिसऱ्या यादीत जिल्ह्यातील आणखी १९,१४० शेतकरी आले, असे दैनिक पुढारीच्या जिल्हानिहाय आकडेवारीत आहे. वरील प्रमाणीकरणाचे आकडे या यादीपूर्वीचे आहेत. तिसऱ्या आणि चौथ्या यादीनंतरची जिल्ह्याची प्रमाणीकरण आकडेवारी अद्याप उपलब्ध नाही.
• जुलैमध्ये जिल्हा अग्रणी बँक व्यवस्थापकांनी ७१२ शेतकऱ्यांची बँक खाती आधारशी जोडलेली नसल्याचे सांगितले होते आणि त्यांना बँकेत जाऊन ही जोडणी करण्यास सांगितले होते.

राज्यातील स्थिती

• सहकार विभागाने आतापर्यंत चार याद्या जाहीर केल्या आहेत: पहिली (२४ जुलै) १६,९६,२०१, दुसरी ४,१९,७३७, तिसरी (१२ ऑक्टोबर) ३,५१,१९२ आणि चौथी (गुरुवार, २२ ऑक्टोबर) १,१५,६९७. एकूण २५,८२,८२७ शेतकरी.
• चौथ्या यादीत एकापेक्षा जास्त बँकांत पीककर्ज खाती असलेले आणि २ लाख रुपयांपेक्षा कमी थकबाकी असलेले शेतकरी आहेत. ही यादी बँक शाखा, विकास संस्था आणि ग्रामपंचायतींत लावल्याचे सहकार मंत्री बाबासाहेब पाटील यांनी सांगितले. या यादीतील छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्याचा आकडा अजून उपलब्ध नाही.
• ३० सप्टेंबरअखेर, पहिल्या दोन याद्यांमधील सुमारे २०.१५ लाख शेतकऱ्यांपैकी १७.२१ लाख कर्जखात्यांचे आधार प्रमाणीकरण पूर्ण झाले होते, असे पणन मंत्री जयकुमार रावल यांनी १ ऑक्टोबरला धुळ्यात सांगितले.
• २२ ऑक्टोबरच्या शासकीय निवेदनानुसार आतापर्यंत १५.८५ लाख शेतकऱ्यांच्या कर्जखात्यांवर १३,२७५ कोटी रुपये जमा झाले आहेत.
• तिसऱ्या आणि चौथ्या यादीनंतर राज्यात किती शेतकऱ्यांचे प्रमाणीकरण बाकी आहे, याचा आकडा शासनाने जाहीर केलेला नाही. इतर जिल्ह्यांतही हीच अडचण आहे: सातारा जिल्ह्यात ५,०५२ शेतकऱ्यांची ई-केवायसी बाकी आहे आणि २,७३७ जणांकडे फार्मर आयडी नाही, असे सकाळने १८ ऑक्टोबरला दिले आहे.

आधार प्रमाणीकरण कसे करायचे: पायरीनिहाय

• पायरी १, नाव शोधा: आपली बँक शाखा, गावची विकास सोसायटी किंवा ग्रामपंचायतीत लावलेल्या यादीत नाव पाहा. नावासमोरचा विशिष्ट ओळख क्रमांक लिहून घ्या. पात्र शेतकऱ्यांना नोंदणीकृत मोबाईलवर एसएमएसही येतो, असे सहकार विभागाने सांगितले आहे.
• पायरी २, थकबाकी तपासा: यादीतील रक्कम ३१ मार्च २०२६ रोजीची आहे. ती पासबुक किंवा कर्जखात्याच्या उताऱ्याशी जुळते का, हे आधी पाहा.
• पायरी ३, फार्मर आयडी: लाभासाठी ॲग्रिस्टॅक नोंदणी (फार्मर आयडी) लागते. ती नसेल तर गावचे तलाठी किंवा कृषी सहायक यांच्याकडून काढून घ्या, असे सातारा जिल्हा उपनिबंधकांनी सांगितले आहे.
• पायरी ४, बँक खाते आणि मोबाईल: बँक खाते आणि मोबाईल क्रमांक आधारशी जोडलेले आहेत का, याची बँकेत खात्री करा. ही जोडणी नसणे हे प्रमाणीकरण अडण्याचे एक मोठे कारण असल्याचे सकाळच्या सातारा वृत्तात म्हटले आहे.
• पायरी ५, सोबत काय न्यायचे: आधार कार्ड, यादीतील विशिष्ट क्रमांक, बँक पासबुक आणि आधारशी जोडलेला मोबाईल.
• पायरी ६, कुठे जायचे: जवळचे आपले सरकार सेवा केंद्र किंवा सीएससी केंद्र. राज्यात सुमारे ३२ हजार केंद्रांवर ही सोय आहे; छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यात जुलैमध्ये ७६७ केंद्रांवर ती उपलब्ध होती. काही जिल्ह्यांत बँक शाखेतही हे काम होते.
• पायरी ७, स्वतः हजर राहा: प्रमाणीकरण बोटांच्या ठशांनी (बायोमेट्रिक) होते, त्यामुळे ज्याचे नाव यादीत आहे त्याने स्वतः जावे. सातारा जिल्हा उपनिबंधकांनी ओटीपीचाही पर्याय सांगितला आहे; आपल्या केंद्रावर कोणता पर्याय चालतो, ते तिथेच विचारा.
• पायरी ८, मान्य की अमान्य: विशिष्ट क्रमांक टाकल्यावर आधार, बँक खाते आणि कर्जाची रक्कम मान्य आहे की नाही, हे नोंदवता येते, असे वर्धा प्रशासनाने सांगितले आहे. रक्कम चुकीची वाटल्यास ‘अमान्य’ नोंदवा आणि तक्रार करा.
• पायरी ९, पैसे नाहीत: ही सेवा मोफत आहे. केंद्रचालकांनी शुल्क घेऊ नये, असा आदेश सहकार आयुक्त दीपक तावरे यांनी दिला आहे. कोणी पैसे मागितल्यास तहसील किंवा सहायक निबंधक कार्यालयाला कळवा.
• त्यानंतर: प्रमाणीकरणानंतर रक्कम थेट कर्जखात्यात जमा होते. वाटप टप्प्याटप्प्याने होते आणि पुढचा टप्पा कधी, याची तारीख शासनाने जाहीर केलेली नाही.

ठसे उमटत नाहीत, शेतकरी वयोवृद्ध किंवा मयत असेल तर

• मयत, वयोवृद्ध आणि बोटांचे ठसे नोंदवले न जाणाऱ्या लाभार्थ्यांसाठी सहकार विभागाने १९ ऑगस्ट २०२६ रोजी मानक कार्यपद्धती (एसओपी) जारी केली आहे.
• मयत शेतकरी: वारसाने मृत्यूचा दाखला घेऊन बँकेत जावे. बँक कर्जखात्यावर वारसांची नोंद करते आणि त्यांचा आधार क्रमांक, फार्मर आयडी, बचत खाते, कर्जातील हिस्सा अशी माहिती पोर्टलवर भरते. त्यानंतर नव्या विशिष्ट क्रमांकासह यादी येते आणि प्रत्येक वारसाला स्वतंत्रपणे आधार प्रमाणीकरण करावे लागते. प्रत्येक वारसाकडे फार्मर आयडी असणे बंधनकारक आहे. माफीची रक्कम वारसांच्या हिश्श्याच्या प्रमाणात दिली जाते.
• यादीत मयत शेतकऱ्याचे नाव असेल तर नातेवाइकांनी केंद्रावर आधार ‘अमान्य’ नोंदवावे, असे वर्धा जिल्हा प्रशासनाने सांगितले आहे.
• वयोवृद्ध किंवा ठसे न उमटणारे शेतकरी: एसओपीतील पर्यायी पद्धतीचा तपशील शासनाच्या प्रसिद्ध निवेदनांत दिलेला नाही. केंद्रावर प्रयत्न अयशस्वी झाले तर तिथेच थांबू नका; बँक शाखेत किंवा तालुका सहायक निबंधक कार्यालयात एसओपीप्रमाणे पुढे काय करायचे, ते विचारा.
• आधारचे बायोमेट्रिक लॉक केले असल्यास यूआयडीएआयच्या संकेतस्थळावरून किंवा mAadhaar ॲपमधून ते आधी अनलॉक करा; लॉक असताना ठसे जुळत नाहीत. वयामुळे ठसे अस्पष्ट झाले असतील तर आधार केंद्रावर बायोमेट्रिक अद्ययावत करून घेणे हाही एक मार्ग आहे.

मुदत आहे का?

आधार प्रमाणीकरणासाठी कोणतीही अंतिम तारीख शासनाने आतापर्यंत जाहीर केलेली नाही. सहकार मंत्र्यांनी ही प्रक्रिया वेळेत पूर्ण करण्याचे आवाहन केले आहे. ३१ मार्च २०२७ ही तारीख वेगळ्या गोष्टीसाठी आहे: २ लाखांपेक्षा जास्त थकबाकी असलेल्या ज्या शेतकऱ्यांना एकरकमी परतफेड (ओटीएस) लागू आहे, त्यांनी २ लाखांवरची रक्कम भरण्याची ती मुदत आहे. प्रमाणीकरण जितके लांबेल, तितकी माफीची रक्कमही उशिरा येईल.

तक्रार कुठे करायची

• सुरुवात आपल्या बँक शाखेपासून करा.
• तालुका स्तरावर तहसीलदारांच्या अध्यक्षतेखालील तक्रार निवारण समिती किंवा तालुका सहायक निबंधक (सहकारी संस्था) कार्यालयात तक्रार देता येते.
• जिल्हा स्तरावर जिल्हा उपनिबंधक (सहकारी संस्था) कार्यालयाशी संपर्क साधा. वर्धा जिल्ह्यात जिल्हाधिकाऱ्यांच्या अध्यक्षतेखाली जिल्हास्तरीय तक्रार निवारण समिती आहे.
• तक्रारीसोबत यादीतील विशिष्ट क्रमांक, आधारची प्रत आणि कर्जखात्याचा उतारा जोडा. केंद्रावर काय झाले (ठसे न जुळणे, रक्कम अमान्य इ.) ते लेखी नमूद करा.

माहिती स्रोत: नवभारत लाइव्ह: छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्याचे आकडे, २ ऑक्टोबर २०२६; महासंवाद (डीजीआयपीआर): चौथी यादी, २२ ऑक्टोबर २०२६; महासंवाद: प्रमाणीकरण आणि वाटपाचे राज्याचे आकडे, १ ऑक्टोबर २०२६; महासंवाद: तिसरी यादी, १२ ऑक्टोबर २०२६; महासंवाद: मयत शेतकऱ्यांच्या वारसांसाठी कार्यपद्धती, १९ ऑगस्ट २०२६; महासंवाद: पहिली यादी आणि प्रमाणीकरणाची पद्धत, २४ जुलै २०२६; महासंवाद: नांदेड, तक्रार निवारण, २१ ऑक्टोबर २०२६; नवराष्ट्र: जिल्ह्यातील केंद्रे आणि मोफत ई-केवायसी, ३१ जुलै २०२६; नवराष्ट्र: आधार न जोडलेली खाती, २ जुलै २०२६; दैनिक पुढारी: तिसऱ्या यादीतील जिल्हानिहाय आकडे; दैनिक पुढारी: चौथी यादी; सकाळ: सातारा जिल्हा, १८ ऑक्टोबर २०२६; लोकमत: आधार प्रमाणीकरणाची कागदपत्रे; नवराष्ट्र: वर्धा जिल्हा