पदवीधर-शिक्षक मतदान: जांभळ्या स्केच पेनने पहिल्या पसंतीसमोर '१' लिहा; मतपत्रिका बाद होऊ नये म्हणून काय टाळावे

विधान परिषदेच्या पाच जागांसाठी उद्या, शुक्रवार २३ ऑक्टोबरला सकाळी ८ ते दुपारी ४ या वेळेत मतदान आहे. पुणे, नागपूर आणि औरंगाबाद (छत्रपती संभाजीनगर) विभाग पदवीधर, तसेच अमरावती आणि पुणे विभाग शिक्षक मतदारसंघांचा यात समावेश आहे. इथे ईव्हीएम नसते. मतपत्रिकेवर उमेदवारांना आकड्यांत पसंतीक्रम द्यायचा असतो. मत वैध ठरण्यासाठी एकच गोष्ट बंधनकारक आहे: मतदान केंद्रावर दिलेल्या जांभळ्या स्केच पेनने पहिल्या पसंतीच्या उमेदवारासमोर '१' लिहिणे. बाकीचे क्रमांक तुमच्या मर्जीवर आहेत.

केंद्रावर गेल्यावर: एकेक पायरी

• मतदान अधिकारी यादीत तुमचे नाव तपासतील. मतपत्रिकेच्या स्थळप्रतीवर (काउंटरफॉइल) तुमची सही किंवा अंगठ्याचा ठसा घेतल्याशिवाय मतपत्रिका दिली जात नाही.
• मतपत्रिकेसोबत जांभळ्या रंगाचा स्केच पेन मिळतो. तोच घेऊन मतदान कक्षात जा. स्वतःचा पेन, बॉलपेन किंवा पेन्सिल वापरू नका.
• सर्वांत पसंतीच्या उमेदवाराच्या नावासमोरील पसंतीक्रमाच्या रकान्यात '१' लिहा. '१' फक्त एकाच उमेदवाराला द्यायचा.
• इच्छा असल्यास इतर उमेदवारांसमोर पसंतीनुसार २, ३, ४ असे क्रमांक लिहा. रिंगणातील सर्व उमेदवारांना क्रम देता येतो; '१' शिवाय दुसरा एकही क्रमांक न दिल्यासही मत वैध राहते.
• मत कोणाला दिले ते दिसणार नाही अशी मतपत्रिका दुमडा. केंद्राध्यक्षांनी मागितल्यास तिच्यावरील ओळख-खूण दाखवा आणि मतपत्रिका मतपेटीत टाका.

आकडे कसे लिहायचे

निवडणूक संचालन नियम, १९६१ मधील नियम ३७अ नुसार पसंतीक्रम आकड्यांतच हवा. 1, 2, 3 हे आंतरराष्ट्रीय रूपातील भारतीय अंक, I, II, III हे रोमन अंक किंवा १, २, ३ असे कोणत्याही भारतीय भाषेतील अंक चालतात. 'एक', 'दोन' किंवा 'one', 'two' असे शब्दांत लिहिलेले चालत नाही. बरोबरची खूण (✓) किंवा फुली (✗) पसंतीक्रम म्हणून ग्राह्य धरली जात नाही, असे निवडणूक प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.

या कारणांमुळे मतपत्रिका बाद ठरते

मतमोजणीच्या वेळी नियम ७३(२) नुसार पुढीलपैकी काहीही आढळल्यास मतपत्रिका अवैध ठरते:

• कोणत्याच उमेदवारासमोर '१' नाही.
• '१' दोन किंवा अधिक उमेदवारांसमोर आहे, किंवा तो कोणत्या उमेदवारासाठी आहे याबद्दल शंका येईल अशा जागी लिहिला आहे.
• एकाच उमेदवारासमोर '१' सोबत आणखी एखादा आकडा आहे.
• मतदाराची ओळख पटेल अशी खूण किंवा लेखन आहे. नाव, आद्याक्षरे, सही किंवा अंगठ्याचा ठसा यात मोडतो, असे निवडणूक निर्णय अधिकाऱ्यांनी सांगितले आहे.
• एखादा आकडा केंद्रावर दिलेल्या पेनऐवजी दुसऱ्या साधनाने लिहिला आहे.

पुढच्या क्रमांकांत चूक झाली तर?

दुसऱ्या किंवा पुढच्या क्रमांकातील चुकीमुळे, उदाहरणार्थ दोन उमेदवारांसमोर '२' लिहिला किंवा '२' नंतर थेट '४' लिहिला, संपूर्ण मतपत्रिका रद्द होत नाही. पण नियम ७१ नुसार अशा ठिकाणी ती 'संपलेली' (एक्झॉस्टेड) मानली जाते. म्हणजे तोपर्यंतच्या पसंती विचारात घेतल्या जातात, पुढच्या नाहीत. म्हणून क्रमांक सलग द्या आणि कुठलाही क्रमांक दोनदा लिहू नका.

ओळखपत्र कोणते न्यायचे

ज्यांना मतदार छायाचित्र ओळखपत्र (EPIC) मिळाले आहे त्यांनी ते केंद्रावर दाखवायचे, असे निवडणूक आयोगाचे धोरण आहे. पदवीधर आणि शिक्षक मतदारसंघांचे मतदार विधानसभेचेही मतदार असल्याने त्यांच्याकडे हे कार्ड असते, असे आयोगाने अशा निवडणुकांसाठीच्या आदेशात नमूद केले आहे. ज्यांना ते दाखवता येत नाही, त्यांच्यासाठी आयोग निवडणुकीनिहाय आदेश काढून पर्यायी कागदपत्रे ठरवतो.

महाराष्ट्रातील या निवडणुकीसाठीचा आयोगाचा आदेश आम्हाला मिळू शकला नाही. त्यामुळे मतदार ओळखपत्र सोबत ठेवा. ते नसेल, तर कोणते कागदपत्र चालेल याची खात्री आजच विभागीय आयुक्त कार्यालयाकडे (निवडणूक निर्णय अधिकारी) किंवा तहसील कार्यालयाकडे करून घ्या.

यादीतील नाव आणि मतदान केंद्र कसे शोधाल

• मतदानाचा हक्क फक्त त्या मतदारसंघासाठी तयार केलेल्या स्वतंत्र पदवीधर किंवा शिक्षक मतदार यादीत नाव असलेल्यांनाच आहे.
• मुख्य निवडणूक अधिकारी, महाराष्ट्र यांच्या mahaelection.gov.in/Citizen/Search या पानावर 'Graduates'' किंवा 'Teachers'' निवडा. जिल्हा, तालुका आणि नाव टाकून, किंवा मोबाइल क्रमांक अथवा अर्जाच्या पोचपावती क्रमांकाने शोध घेता येतो.
• शोधाच्या निकालात मतदान केंद्राचा पत्ता, भाग क्रमांक आणि अनुक्रमांक मिळतो. हे दोन्ही क्रमांक लिहून ठेवा, म्हणजे केंद्रावर यादीत नाव पटकन सापडेल.
• पुणे विभागातील दोन्ही मतदारसंघांची अंतिम मतदार यादी आणि मतदान केंद्रांची यादी divcompune.maharashtra.gov.in वर उपलब्ध आहे.
• नागपूर विभागीय आयुक्त विजयलक्ष्मी बिदरी यांनी पदवीधर मतदारांना मतदानाआधी नाव आणि केंद्राची खात्री करून घेण्याचे आवाहन केले आहे. शोधात नाव सापडत नसेल, तर तुमच्या विभागीय आयुक्त कार्यालयाशी संपर्क साधा.

घराबाहेर पडण्याआधी

• मतदानाची वेळ सकाळी ८ ते दुपारी ४ आहे. शेवटच्या तासापर्यंत थांबू नका.
• मतपत्रिका लांबलचक असेल: पाच जागांसाठी एकूण १८२ उमेदवार आहेत, त्यातील ४७ एकट्या पुणे पदवीधर मतदारसंघात. कोणाला कोणता क्रमांक द्यायचा, ते घरीच ठरवून जा.
• मतपत्रिकेवर आकड्यांशिवाय काहीही लिहू नका, सही करू नका, खूणही करू नका.
• मतपेटीत टाकण्याआधी एकदा तपासा: '१' एकाच उमेदवारासमोर आहे, प्रत्येक उमेदवारासमोर एकच आकडा आहे आणि कुठलाही आकडा दुबार नाही.
• पुणे विभागाच्या निवडणूक निर्णय अधिकारी तथा विभागीय आयुक्त शीतल तेली-उगले यांनी, विशेषतः पहिल्यांदा मतदान करणाऱ्यांनी, ही पद्धत समजून घेऊनच मतदान करावे असे आवाहन केले आहे.

माहिती स्रोत: निवडणूक संचालन नियम, १९६१ (नियम ३७अ, ३८अ, ३९अ, ७१, ७३); मुख्य निवडणूक अधिकारी, महाराष्ट्र: मतदार शोध; विभागीय आयुक्त, पुणे: पदवीधर-शिक्षक निवडणूक २०२६; सरकारनामा (पुणे); सरकारनामा (मतदान पद्धत); ई-सकाळ (छत्रपती संभाजीनगर); पुढारी; द लाइव्ह नागपूर; इंडिया टीव्ही