मेट्रो कामांवर आठ महिन्यांत सात अपघात: उच्च न्यायालयाने एमएमआरडीएकडून मागितला सुरक्षेचा अहवाल, २६ नोव्हेंबरला पुढील सुनावणी

मुंबई महानगर प्रदेशातील मेट्रो प्रकल्पांच्या कामांवर या वर्षी १४ फेब्रुवारी ते १७ ऑक्टोबर या काळात सात अपघात झाल्याचे याचिकाकर्त्यांनी बुधवारी (२१ ऑक्टोबर) मुंबई उच्च न्यायालयाच्या निदर्शनास आणले. त्यानंतर न्यायमूर्ती अजय गडकरी आणि न्यायमूर्ती कमल खाता यांच्या खंडपीठाने मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाला (एमएमआरडीए) या सर्व घटनांचा तपशील आणि कामाच्या ठिकाणी घेतलेल्या सुरक्षा उपायांची माहिती सादर करण्यास सांगितले, असे फ्री प्रेस जर्नल आणि यूएनआयच्या वृत्तांत म्हटले आहे. एमएमआरडीएला तीन आठवड्यांची मुदत मिळाली असून पुढील सुनावणी २६ नोव्हेंबरला होणार आहे.

थोडक्यात

• अहवाल कोणी मागितला: मुंबई उच्च न्यायालय, वकील रुजू ठक्कर यांच्या जनहित याचिकेच्या सुनावणीत.
• याचिका कशासाठी: १४ फेब्रुवारीच्या मुलुंड अपघातानंतर दाखल; मुंबईतील सर्व मेट्रो मार्गिकांचे सुरक्षा ऑडिट करण्याचे निर्देश द्यावेत, ही मागणी.
• कोणत्या मार्गिका: याचिकाकर्त्यांच्या माहितीनुसार मेट्रो २ब, मेट्रो ४ आणि मेट्रो ९ ची बांधकामस्थळे.
• एमएमआरडीएची भूमिका: याचिकाकर्त्यांनी नमूद केलेल्या घटनांबाबत अतिरिक्त प्रतिज्ञापत्र दाखल करू, असे प्राधिकरणाच्या वतीने ज्येष्ठ वकील आशुतोष कुंभकोणी यांनी सांगितले.
• पुढील तारीख: २६ नोव्हेंबर २०२६.

न्यायालयात उल्लेख झालेले दोन अपघात

सातही घटनांची संपूर्ण यादी अद्याप सार्वजनिक झालेली नाही. सुनावणीच्या वृत्तांमध्ये दोन घटनांचा तपशील आहे.

• १४ फेब्रुवारी, मुलुंड (पश्चिम), एलबीएस मार्ग: वडाळा-ठाणे-कासारवडवली मेट्रो ४ च्या उन्नत मार्गावरून सुमारे २.५ मेट्रिक टनांचा काँक्रीटचा कठडा (पॅरापेट) खाली रस्त्यावरील रिक्षा आणि कारवर पडला. या घटनेत एकाचा मृत्यू झाला आणि तिघे जखमी झाले. मुलुंड पोलीस ठाण्यात गुन्हा दाखल झाला.
• १७ ऑक्टोबर, ठाणे, कोपरी पुलाजवळ: पूर्व द्रुतगती मार्गावर मुंबईकडे जाणाऱ्या दिशेला एका खांबासाठी तयार केलेला सुमारे १२ टनांचा लोखंडी सळ्यांचा सांगाडा धावत्या कारवर कोसळला. एमएमआरडीएच्या माहितीनुसार हे काम आनंदनगर-साकेत उन्नत रस्ता प्रकल्पाचे आहे आणि कोणीही जखमी झाले नाही. मात्र कारमधील महिला आणि चालक गंभीर जखमी झाल्याचे याचिकाकर्त्यांनी न्यायालयात सांगितले, तर चालकाने माध्यमांना किरकोळ दुखापत झाल्याचे सांगितले. जखमांबाबतची माहिती अशी परस्परविरोधी आहे.

एमएमआरडीएने आतापर्यंत काय सांगितले

• मुलुंड: एमएमआरडीएने कंत्राटदाराला ५ कोटी रुपयांचा आणि सामान्य सल्लागार (जनरल कन्सल्टंट) संघाला १ कोटी रुपयांचा दंड केला आणि प्रकल्प संचालकांच्या अध्यक्षतेखाली उच्चस्तरीय चौकशी समिती नेमली. या समितीने अपघातासाठी आरएजेव्ही (रिलायन्स इन्फ्रास्ट्रक्चर-अस्टाल्डी संयुक्त उपक्रम) कंत्राटदाराच्या हलगर्जीपणाला जबाबदार धरले. आराखडा किंवा साहित्यात दोष नव्हता; पॅरापेटला दिलेले तात्पुरते आधार काढल्यामुळे तो कोसळला, असा समितीचा निष्कर्ष होता.
• मुलुंडनंतर: सर्व मेट्रो मार्गिकांची तपासणी सुरू केल्याचे आणि सुरक्षा कार्यपद्धतींचे (एसओपी) पालन होते की नाही हे पाहण्यासाठी एका अभियंत्याच्या नेतृत्वाखाली राज्यस्तरीय कक्ष स्थापन केल्याचे प्राधिकरणाने सांगितले. सल्लागाराचा पर्यवेक्षक प्रत्यक्ष कामाच्या ठिकाणी हजर असणे बंधनकारक आहे आणि सर्व ठिकाणी सीसीटीव्ही आहेत, असेही अधिकाऱ्यांनी सांगितले होते.
• कोपरी (ठाणे): कंत्राटदाराला २ कोटी रुपयांचा दंड आणि अपघाताच्या कारणाची सविस्तर चौकशी. 'अशा घटना अस्वीकार्य असून बांधकाम सुरक्षेतील कोणतीही चूक खपवून घेतली जाणार नाही,' असे एमएमआरडीएने निवेदनात म्हटले.
• न्यायालयात: हे प्रकरण प्रतिकूल दृष्टीने घेतलेले नाही आणि सर्व घटनांवर प्रतिज्ञापत्र दाखल केले जाईल, असे प्राधिकरणाच्या वकिलांनी सांगितले.

या वर्षी नोंद झालेल्या इतर घटना

न्यायालयातील सात अपघातांच्या यादीत कोणत्या घटना आहेत, हे अधिकृतपणे जाहीर झालेले नाही. मात्र याच मार्गिकांवरील आणखी दोन घटनांची या वर्षी नोंद झाली आहे:

• १५ एप्रिल, वांद्रे-कुर्ला संकुल (बीकेसी), मेट्रो २ब: पहाटे सुमारे ४ ते ४.३० दरम्यान प्री-कास्ट बीम उचलताना ४०० टनांची मोबाइल क्रेन एशियन हार्ट हॉस्पिटल जंक्शनजवळ उलटली. एमएमआरडीएच्या निवेदनानुसार कारण यांत्रिक बिघाड होते, कोणीही जखमी झाले नाही आणि हे काम जे. कुमार इन्फ्राप्रोजेक्ट्स लिमिटेड करत होती. वाहतूक पोलिसांशी समन्वय साधून वाहतूक वळवण्यात आली.
• सप्टेंबर, काशीगाव (मीरा रोड), मेट्रो ९: बांधकाम सुरू असलेल्या पुलावरून लाकडी प्लाय पडून खाली उभा असलेला २३ वर्षांचा तरुण जखमी झाला. काशिमिरा पोलिसांनी प्रकल्पाच्या भांडार व्यवस्थापकाविरुद्ध (स्टोअरकीपर) निष्काळजीपणाचा गुन्हा दाखल केला आणि याबाबत एमएमआरडीएकडे स्पष्टीकरण मागणार असल्याचे सांगितले.

आकड्यांबाबत एक नोंद

सात अपघातांचा आकडा याचिकाकर्त्यांनी न्यायालयात मांडलेला आहे; एमएमआरडीएने स्वतःची यादी अजून सादर केलेली नाही. काही वृत्तांनी हा कालावधी नऊ महिन्यांचा म्हटला आहे, पण १४ फेब्रुवारी ते १७ ऑक्टोबर हा काळ आठ महिन्यांहून थोडा अधिक आहे. १७ ऑक्टोबरची घटना एमएमआरडीएच्या उन्नत रस्ता प्रकल्पातील असल्याचे प्राधिकरणाचे म्हणणे आहे.

नागरिकांसाठी

• मेट्रो किंवा उड्डाणपुलाच्या कामाखालून जाताना वाहतूक पोलिसांनी दिलेले वळण आणि बॅरिकेडने बंद केलेले भाग पाळा; बंद पट्ट्यातून जाण्याचा प्रयत्न करू नका.
• कामाच्या ठिकाणी अपघात किंवा धोकादायक स्थिती दिसल्यास आपत्कालीन मदतीसाठी ११२ क्रमांकावर संपर्क साधा.
• एमएमआरडीएचे प्रतिज्ञापत्र आणि २६ नोव्हेंबरच्या सुनावणीत सातही घटनांचा अधिकृत तपशील आणि सुरक्षा उपाय समोर येणे अपेक्षित आहे.

माहिती स्रोत: फ्री प्रेस जर्नल (उच्च न्यायालयातील सुनावणी); यूएनआय; ई-सकाळ; फ्री प्रेस जर्नल (मुलुंड अपघात); फ्री प्रेस जर्नल (मुलुंडनंतरची तपासणी); बिझनेस टुडे (कोपरी, ठाणे); फ्री प्रेस जर्नल (बीकेसी, मेट्रो २ब); फ्री प्रेस जर्नल (काशीगाव, मेट्रो ९)