कोजागिरी पौर्णिमा रविवारी, २५ ऑक्टोबरला; सप्तशृंगी गडाच्या घाटरस्त्यावर शुक्रवार सकाळपासूनच खासगी वाहनांना प्रवेश नाही

आश्विन महिन्याची पौर्णिमा म्हणजेच कोजागिरी पौर्णिमा यंदा रविवार, २५ ऑक्टोबरला आहे. द्रिक पंचांगानुसार पौर्णिमा तिथी त्या दिवशी दुपारपूर्वी सुरू होऊन सोमवारी सकाळी संपते, त्यामुळे जागरणाची आणि दुधाची रात्र रविवारचीच आहे. याच निमित्ताने नाशिक जिल्ह्यातील सप्तशृंगी गडावर होणाऱ्या गर्दीमुळे प्रशासनाने गडाकडे जाणाऱ्या रस्त्यावरील वाहनबंदी दोन दिवस आधीच लागू केली आहे.

कोजागिरी २०२६: तिथी आणि वेळा

• कोजागिरी पौर्णिमा: रविवार, २५ ऑक्टोबर २०२६
• पौर्णिमा तिथी सुरू: २५ ऑक्टोबर, सकाळी ११.५५
• पौर्णिमा तिथी समाप्त: २६ ऑक्टोबर, सकाळी ९.४१
• चंद्रोदय (मुंबई): २५ ऑक्टोबर, सायंकाळी ५.२८
• चंद्रोदय (पुणे): २५ ऑक्टोबर, सायंकाळी ५.२५
• मध्यरात्रीची (निशीथ) लक्ष्मीपूजेची वेळ: मुंबई रात्री ११.५८ ते १२.४७, पुणे रात्री ११.५४ ते १२.४४ (२६ ऑक्टोबरच्या पहाटेपर्यंत)

काही ठिकाणी २५ की २६ ऑक्टोबर असा प्रश्न विचारला जात आहे. पौर्णिमा तिथी २५ ऑक्टोबरच्या पूर्ण रात्रभर आहे आणि २६ ला सकाळीच संपते, म्हणून मराठी दिनदर्शिका आणि पंचांगांमध्ये कोजागिरी २५ ऑक्टोबरलाच दिली आहे. वरील वेळा द्रिक पंचांगच्या मुंबई आणि पुण्याच्या गणनेनुसार आहेत; इतर गावांत चंद्रोदयाची वेळ काही मिनिटांनी बदलू शकते.

महाराष्ट्रात कोजागिरी कशी साजरी होते

‘को जागर्ति?’ म्हणजे ‘कोण जागे आहे?’ या प्रश्नावरून या रात्रीला कोजागिरी हे नाव पडल्याचे मानले जाते. घराघरात, सोसायट्यांच्या गच्चीवर किंवा अंगणात मंडळी रात्री जमतात, गप्पा-गाणी रंगतात आणि आटवलेले केशरी मसाला दूध आधी चांदण्यात ठेवले जाते आणि मग सर्वांना वाटले जाते. अनेक कुटुंबांत या रात्री लक्ष्मीपूजाही केली जाते.

सप्तशृंगी गड: वाहतुकीचा सुधारित आदेश

कळवण तालुक्यातील सप्तशृंगी गडावर कोजागिरीसाठी राज्याच्या अनेक भागांतून भाविक येतात. २३ ऑक्टोबरपासूनच गर्दी मोठ्या प्रमाणात वाढेल, असा अंदाज असल्याने नाशिकचे अपर जिल्हादंडाधिकारी रोहितकुमार राजपूत यांनी आधीच्या आदेशात अंशतः बदल केला आहे, असे त्यांच्या प्रसिद्धी पत्रकाच्या आधारे प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तांमध्ये म्हटले आहे.

• मार्ग: नांदुरी ते सप्तशृंगी गड हा घाटरस्ता
• कालावधी: शुक्रवार, २३ ऑक्टोबर सकाळी ६ पासून सोमवार, २६ ऑक्टोबर सकाळी ६ पर्यंत
• कोणाला बंदी: भाड्याची वाहने, ऑटोरिक्षा, सर्व प्रकारच्या खासगी चारचाकी आणि दुचाकी
• कोणाला परवानगी: फक्त राज्य परिवहन महामंडळाच्या (एसटी) बस
• आधीचा आदेश: बंदी २५ ऑक्टोबर सकाळी ६ ते २६ ऑक्टोबर मध्यरात्री १२ अशी होती
• कायदा: मोटार वाहन अधिनियम, १९८८ चे कलम ११५; उल्लंघन केल्यास भारतीय न्याय संहिता, २०२३ आणि मोटार वाहन अधिनियमानुसार कारवाई
• परिस्थितीनुसार बंदी शिथिल करण्याचा किंवा त्यात बदल करण्याचा अधिकार प्रशासनाने स्वतःकडे ठेवला आहे

गडाकडे जाणारा रस्ता अरुंद असून त्यावर तीव्र वळणे आहेत. अशा रस्त्यावर गर्दीत वाहने अडकू नयेत, सुव्यवस्था राहावी आणि भाविक सुरक्षित राहावेत, हा बदलामागचा हेतू असल्याचे प्रशासनाने सांगितले आहे.

गडावरील कार्यक्रम आणि एसटीची सोय

• देवी ट्रस्टच्या नियोजनानुसार २५ आणि २६ ऑक्टोबरला कोजागिरी उत्सव होणार असून, कावडीतून आणलेल्या पाण्याने देवीचा जलाभिषेक आणि महापूजा होणार आहे.
• ‘सकाळ’च्या २१ ऑक्टोबरच्या वृत्तानुसार रविवारी कावड यात्राही होणार असून महाराष्ट्रासह मध्य प्रदेश, गुजरात आणि कर्नाटकातून हजारो कावडधारी विविध नद्यांचे पाणी घेऊन येत आहेत; एक लाखाहून अधिक पदयात्री येण्याचा अंदाज आहे. तृतीयपंथीय समुदायाची पारंपरिक छबिना मिरवणूकही निघणार आहे.
• एसटी महामंडळाने नांदुरी ते गड या टप्प्यासाठी १३० बस आणि नाशिक विभागाच्या ११ आगारांतून सुमारे २५० बस ठेवण्याचे नियोजन केले आहे (‘सकाळ’).
• नाशिक शहरातून गडाकडे जाणाऱ्या जादा बस नवीन सीबीएस (ठक्कर) स्थानकातून सुटतात. ९ ते २६ ऑक्टोबर या काळात त्या मेहेर सिग्नल, अशोकस्तंभ, रविवार कारंजा, पंचवटी कारंजा आणि दिंडोरी नाकामार्गे जातील, अशी अधिसूचना शहर वाहतूक शाखेने काढली आहे.

गडावर जाणार असाल तर

• खासगी वाहनाने निघणार असाल तर ते नांदुरीपर्यंतच नेता येईल. नवरात्रोत्सवाच्या नियोजनात खासगी वाहनांसाठी नांदुरी येथे वाहनतळाची सोय करण्याचे सांगितले गेले होते; तिथे पोलिसांच्या सूचनेनुसारच वाहन लावा आणि पुढे एसटीने जा.
• शक्य असल्यास नाशिकपासूनच एसटीने प्रवास करा; रविवारी कावड यात्रेमुळे गडावर पदयात्रींची मोठी गर्दी अपेक्षित आहे.
• कोजागिरीच्या दिवसांतील दर्शनाच्या वेळा आमच्या पाहण्यात आलेल्या वृत्तांमध्ये जाहीर झालेल्या नाहीत. निघण्यापूर्वी देवी ट्रस्टकडून वेळा तपासून घ्या.
• आदेशात ऐनवेळी बदल होऊ शकतो, म्हणून प्रवासाच्या दिवशी प्रशासनाची ताजी सूचना पाहा.
• घरी कोजागिरी करताना चांदण्यात ठेवलेले दूध झाकून ठेवा आणि फार वेळ बाहेर ठेवू नका.

माहिती स्रोत: द्रिक पंचांग (कोजागरा पूजा, मुंबई); द्रिक पंचांग (कोजागरा पूजा, पुणे); आपलं महानगर (कोजागिरीची तारीख); न्यूज१८ लोकमत (सुधारित वाहतूक आदेश); देशदूत (सुधारित वाहतूक आदेश); सकाळ (कोजागिरी आणि कावड यात्रा); सकाळ (एसटी मार्गातील बदल); नाशिक कॉलिंग (ट्रस्टचा उत्सव कार्यक्रम); मुंबई तरुण भारत (नवरात्रोत्सव नियोजन)