सिंहस्थ कुंभमेळा: ३१ ऑक्टोबरच्या ध्वजारोहणासाठी राष्ट्रपती मुर्मू यांना निमंत्रण; अमृतस्नान २ ऑगस्ट, ३१ ऑगस्ट आणि ११-१२ सप्टेंबर २०२७ ला

नाशिक-त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थ कुंभमेळ्याला शनिवार, ३१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी दुपारी १२ वाजून २ मिनिटांनी ध्वजारोहणाने औपचारिक सुरुवात होणार आहे. नाशिकमध्ये रामकुंड (पंचवटी) आणि त्र्यंबकेश्वरमध्ये कुशावर्त तीर्थ येथे एकाच वेळी धर्मध्वज फडकवला जाईल. या सोहळ्यासाठी राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांना बुधवारी, २१ ऑक्टोबरला नवी दिल्लीत निमंत्रण देण्यात आले. सिंहस्थातील पहिले अमृतस्नान सोमवार, २ ऑगस्ट २०२७ ला आहे.

निमंत्रण कोणी आणि कुठे दिले

• राज्य शासनाच्या माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालयाच्या (महासंवाद) माहितीनुसार, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या नेतृत्वाखालील शिष्टमंडळाने राष्ट्रपती भवनात राष्ट्रपतींची भेट घेऊन ध्वजारोहणाचे औपचारिक निमंत्रण दिले.
• शिष्टमंडळात उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि सुनेत्रा पवार, कुंभमेळा मंत्री व नाशिकचे पालकमंत्री गिरीश महाजन, मंत्री छगन भुजबळ, दादाजी भुसे, नरहरी झिरवाळ, सिंहस्थ कुंभमेळा प्राधिकरणाचे अध्यक्ष तथा विभागीय आयुक्त डॉ. प्रवीण गेडाम आणि कुंभमेळा आयुक्त शेखर सिंह यांचा समावेश होता.
• त्याच दिवशी होणारी गोदा आरती, कुंभमेळा प्राधिकरणाच्या संकेतस्थळाचे उद्घाटन, कुंभमेळा गीत, कॉफी टेबल बुक आणि कुंभमेळा टपाल तिकीट यांच्या कार्यक्रमांचेही निमंत्रण राष्ट्रपतींना देण्यात आले.
• निमंत्रणासोबत येवल्याची पैठणी, आदिवासी विकास विभागाच्या ‘शबरी नॅचरल्स’ची वनउत्पादने, नाशिकचे काळे मनुके आणि चिवडा असलेला भेटसंच देण्यात आला.
• राष्ट्रपती ३१ ऑक्टोबरच्या सोहळ्याला उपस्थित राहणार असल्याचे उपमुख्यमंत्री शिंदे यांनी दिल्लीत माध्यमांना सांगितल्याचे डेक्कन क्रॉनिकलने म्हटले आहे. राष्ट्रपती भवनाकडून दौऱ्याचा अधिकृत कार्यक्रम आमच्या पाहण्यात अद्याप आलेला नाही.

सिंहस्थाचे मुख्य दिवस

अमृतस्नानाच्या तारखा मुख्यमंत्र्यांच्या उपस्थितीत १ जून २०२५ रोजी नाशिकमध्ये तेरा आखाड्यांच्या साधू-महंतांसोबत झालेल्या बैठकीत जाहीर झाल्या होत्या. शासनाच्या अधिकृत निवेदनानुसार त्या अशा:

• ध्वजारोहण (सिंहस्थ प्रारंभ): शनिवार, ३१ ऑक्टोबर २०२६, दुपारी १२.०२; रामकुंड, नाशिक आणि कुशावर्त, त्र्यंबकेश्वर
• पहिले अमृतस्नान: सोमवार, २ ऑगस्ट २०२७ (आषाढ सोमवती अमावस्या); नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर
• दुसरे अमृतस्नान (महाकुंभस्नान): मंगळवार, ३१ ऑगस्ट २०२७ (श्रावण अमावस्या); नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर
• तिसरे अमृतस्नान, नाशिक: शनिवार, ११ सप्टेंबर २०२७ (भाद्रपद शुद्ध एकादशी)
• तिसरे अमृतस्नान, त्र्यंबकेश्वर: रविवार, १२ सप्टेंबर २०२७ (वामन द्वादशी)

त्याच बैठकीनंतरच्या वृत्तांनुसार साधुग्राममध्ये आखाड्यांचे ध्वजारोहण २४ जुलै २०२७ ला, नगर प्रदक्षिणा २९ जुलै २०२७ ला आणि ध्वज उतरवून सिंहस्थाची सांगता २४ जुलै २०२८ ला होईल. म्हणजे यंदाचा सिंहस्थ सुमारे २२ महिन्यांचा आहे. तीन अमृतस्नानांशिवाय नाशिकमध्ये पर्वस्नानाचे ४४ आणि त्र्यंबकेश्वरमध्ये ५३ मुहूर्त असल्याचे शासनाने म्हटले आहे; एका वृत्तात हा आकडा ४२ दिला आहे. नाशिकमध्ये सिंहस्थकाळातील सर्व एकादशी, पौर्णिमा आणि अमावस्या हे दिवसही भाविकांसाठी दर्शनपर्व असतील.

तयारी आणि खर्च

• सिंहस्थासाठी सुमारे ३५ हजार कोटी रुपयांच्या विकासकामांचे नियोजन असल्याचे पालकमंत्री गिरीश महाजन यांनी १९ सप्टेंबरच्या आढावा बैठकीत सांगितले.
• केंद्रीय पर्यटन मंत्री गजेंद्रसिंह शेखावत यांनी जुलैमध्ये लोकसभेत दिलेल्या लेखी उत्तरानुसार, २२,४२५.३९ कोटी रुपयांचा विकास आराखडा राज्य शासनाने प्रशासकीयदृष्ट्या मंजूर केला आहे (दैनिक प्रहार). दोन्ही आकडे वेगवेगळ्या टप्प्यांवरचे आहेत.
• पावसाळी अधिवेशनात सिंहस्थाच्या कामांसाठी ३,००० कोटी रुपयांची पुरवणी मागणी मंजूर झाली; त्यातील १,८०० कोटी रुपये प्राधिकरणाला देण्याचा शासन निर्णय नगरविकास विभागाने काढल्याचे वृत्त आहे.
• साधुग्रामची जागा सुमारे अडीच हजार कोटी रुपये खर्चून कायमस्वरूपी अधिग्रहित करण्याचा निर्णय झाल्याचे मुख्यमंत्र्यांनी ऑगस्टमध्ये नाशिकमध्ये सांगितले.
• त्र्यंबकेश्वरमध्ये दर्शनपथ, रस्ते, घाट आणि कुशावर्त परिसरातील कामे सुरू आहेत. कुशावर्ताजवळची कामे संपवण्यासाठी जिल्हाधिकारी आयुष प्रसाद यांनी २५ ऑक्टोबरची मुदत दिली आहे.

भाविकांनी काय लक्षात ठेवावे

• रामकुंड परिसर कामांसाठी ३१ ऑक्टोबरपर्यंत भाविकांसाठी बंद आहे (अहिल्याबाई होळकर पूल ते टाळकुटेश्वर मंदिर). दशक्रिया विधी ठरवलेल्या जागी सुरू राहतील; इतर विधी पर्यायी ठिकाणी करण्याचे आवाहन प्रशासनाने केले आहे.
• त्र्यंबकेश्वर मंदिर ३१ ऑक्टोबरला खुले राहील, पण गर्दी नियंत्रणासाठी केवळ पासधारकांनाच दर्शन मिळेल आणि त्यासाठी ३ हजार पास असतील, असे जिल्हाधिकाऱ्यांनी सांगितले आहे. पास कुठे मिळतील याची खात्री निघण्याआधी करून घ्या.
• अतिमहत्त्वाच्या व्यक्तींच्या दौऱ्यामुळे ३० आणि ३१ ऑक्टोबरला नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वरमध्ये वाहतूक बदल आणि सुरक्षा निर्बंध अपेक्षित आहेत. ३० ऑक्टोबरला शोभायात्रा आणि ग्रामपरिक्रमेचे नियोजन प्रस्तावित आहे.
• २०२७ मधील अमृतस्नानाच्या दिवशी नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वरला जाणार असाल, तर निवास आणि प्रवासाचे नियोजन आधीच करा; नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वरची तिसरी तारीख वेगळी आहे हे लक्षात ठेवा.
• अंतिम वेळापत्रक, मार्ग आणि सूचनांसाठी कुंभमेळा प्राधिकरणाचे अधिकृत संकेतस्थळ (३१ ऑक्टोबरला सुरू होणार) आणि जिल्हा प्रशासनाच्या घोषणा पाहा.

माहिती स्रोत: महासंवाद (राष्ट्रपतींना निमंत्रण, २१ ऑक्टोबर २०२६); महासंवाद (अमृतस्नानाच्या तारखा, १ जून २०२५); महासंवाद (ध्वजारोहण पूर्वतयारी, १९ सप्टेंबर २०२६); महासंवाद (ध्वजारोहण आढावा, १६ ऑक्टोबर २०२६); महासंवाद (साधुग्राम, २८ ऑगस्ट २०२६); डेक्कन क्रॉनिकल; लोकमत; पुढारी; ई-सकाळ (त्र्यंबकेश्वर मंदिर); ईटीव्ही भारत (रामकुंड बंद); प्रहार (विकास आराखडा); नवराष्ट्र (१,८०० कोटींचा निधी)